In defence of the rights of religious education teachers

Nauczyciele religii są takimi samymi nauczycielami jak nauczyciele innych przedmiotów. Znajdują do nich zastosowanie zarówno przepisy Karty Nauczyciela, jak i Kodeksu pracy – w zakresie odnoszącym się do stosunku pracy, nieuregulowanym w Karcie Nauczyciela. Wyjątki wynikające ze szczegółowych regulacji dotyczących nauczycieli religii w zakresie nawiązywania stosunku pracy czy też powierzania im funkcji wychowawcy klasy nie mogą być stosowane rozszerzająco. Nie powinno zatem budzić wątpliwości,  że nauczyciel religii może pełnić funkcję wychowawcy klasy, gdy jest jednocześnie nauczycielem innego przedmiotu w danej szkole. Może mieć też (niezależenie od tego, czy uczy innego przedmiotu) przydzielane godziny w ramach doraźnych zastępstw,  a także może pełnić funkcje opiekuńcze i wychowawcze, np. na szkolnych wycieczkach.

Niekorzystne różnicowanie sytuacji nauczycieli religii w stosunku do nauczycieli innych przedmiotów, szczególnie jeśli wiąże się ono z utratą dodatkowego wynagrodzenia, może być uznane za naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu. Stwarza to po stronie nauczyciela możliwość dochodzenia przed sądem pracy odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę. Nauczyciel może również poszukiwać ochrony swoich praw poprzez złożenie skargi do Państwowej Inspekcji Pracy oraz wystąpienie o interwencję do właściwego miejscowo kuratora oświaty, który może dokonać oceny przyczyn pomijania nauczycieli religii przy przydzielaniu im zadań w obszarze działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół.

Zarówno dyrektor szkoły, jak i organ prowadzący szkołę powinni dążyć do zapewnienia warunków i sposobu organizowania lekcji religii na podstawie przepisów zgodnych z obowiązującym prawem, czyli z pominięciem w szczególności tych przepisów, których niezgodność z Konstytucją i ustawami została potwierdzona orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego (dotyczy to rozporządzenia minister Nowackiej z dnia 26 lipca 2024 r.). Nauczyciel religii, a także rodzice uczniów mogą wystąpić ze stosownym wnioskiem w tym przedmiocie do dyrektora szkoły oraz do organu prowadzącego szkołę. Ponadto organ prowadzący szkołę, chcąc zniwelować skutki rozporządzenia ograniczającego liczbę godzin religii, może zapewnić finansowanie dodatkowej godziny zajęć katechetycznych.

Ewentualne rozwiązanie umowy o pracę z nauczycielem z powodu zmian organizacyjnych lub zmian w planie nauczania, np. z powodu ograniczenia liczby lekcji religii w szkole, wiąże się z obowiązkiem wypłaty nauczycielowi stosownej odprawy. Jej wysokość uzależniona jest w przypadku nauczycieli zatrudnionych na podstawie umowy o pracę od okresu zatrudnienia, zaś w przypadku nauczycieli zatrudnionych na podstawie mianowania wynosi równowartość sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego.

Nauczyciel, któremu dyrektor wypowiedział stosunek pracy z powodu zmian organizacyjnych lub zmian w planie nauczania uniemożliwiających zatrudnianie go w pełnym wymiarze zajęć, ma również prawo wystąpić o przeniesienie go w stan nieczynny, zachowując w tym czasie prawo do wynagrodzenia oraz możliwość podjęcia dodatkowej pracy. Wówczas stosunek pracy nauczyciela wygasa dopiero po upływie sześciu miesięcy liczonych od momentu, w którym oświadczenie dyrektora szkoły o przeniesieniu w stan nieczynny dotarło do nauczyciela, chyba że w oświadczeniu tym ustalono późniejszą datę rozpoczęcia okresu stanu nieczynnego. Dyrektor szkoły w razie powstania możliwości podjęcia przez nauczyciela pracy w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony lub na okres, na który została zawarta umowa, ma obowiązek przywrócenia do pracy w pierwszej kolejności nauczyciela pozostającego w stanie nieczynnym.

Nauczanie religii to obok wkładu w zachowanie i kultywowanie chrześcijańskiego dziedzictwa Narodu także troska o intelektualny i moralny rozwój dzieci i młodzieży. Katecheza szkolna tworzy przestrzeń, w ramach której możliwa staje się dyskusja o zagadnieniach etycznych, prawdzie, dobru i złu, tak potrzebna dziś młodym, często zagubionym w świecie antywartości ludziom. W tym kontekście rola katechetów jest nie do przecenienia, dlatego zasługują na szczególną wdzięczność oraz poszanowanie ich praw, również jako pracowników oświaty.