Prawne możliwości uchylenia się od zobowiązań wynikających z Europejskiego Zielonego Ładu

Jędrzej Jabłoński

doi:10.37873/OIPress.58

Keywords: Green Deal, European Union, Court of Justice of the European Union, referendum, principle of conferral, principle of proportionality, implementation of directives, climate neutrality, property rights, repeal of a legal act

Published: June 20, 2025

Downloads

Legal avenues for withdrawal from obligations under the European Green Deal

The European Green Deal is one of the most controversial initiatives of recent decades, directly striking at the foundations of the Polish economy. The Ordo Iuris Institute's report provides a substantive response to growing concerns regarding national sovereignty and the drastic costs of the climate transformation. It is a reliable combination of doctrinal legal analysis and a practical look at the complex decision-making mechanisms within the European Union.

The authors of the report identify five specific paths to opt out of EU obligations: ranging from political decisions and legal proceedings before the Constitutional Tribunal and the CJEU to grassroots social initiatives. Particular attention is paid to the contradictions between EU guidelines and the Polish Constitution, especially regarding the protection of property rights. It is a crucial compendium of knowledge on the legal limits of integration and the available tools for protection against the effects of radical climate policy.

In an era of rising costs of living, knowledge of legal tools of resistance is becoming our common national interest. This publication allows one to move from a sense of helplessness in the face of EU bureaucracy to planning concrete and effective legal actions.

Jędrzej Jabłoński, Ordo Iuris Institute

Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego (dyplom z wyróżnieniem) i studiów podyplomowych „Polskie kadry dla UE”. Starszy Analityk w Instytucie Ordo Iuris koordynujący program „Wolność i odpowiedzialność”. Wcześniej pracował jako Główny Specjalista w Biurze Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców od początku działalności tego organu w 2018 r. do końca kadencji pierwszego Rzecznika. W swoich publikacjach naukowych podejmuje głównie tematykę zasady pomocniczości.

Augustyniak Ł., Zarzut bezprawności jako środek ochrony prawnej – kontrola legalności aktów prawa UE, „Kontrola Państwowa” 2024, nr 1, s. 79–80.

Biała Księga Zielonego Ładu, red. J. Jabłoński, Warszawa 2025, https://ordoiuris.pl/sites/default/files/inline-files/Zielony_lad_0.pdf, dostęp: 27.03.2025.

Chmielarz A., Kontrola konstytucyjności prawa pochodnego Unii Europejskiej, „Przegląd Sejmowy” 2012, nr 4, https://orka.sejm.gov.pl/przeglad.nsf/0/D7FD82B192CF2818C1257A83002550B2/%24File/ps111.pdf, dostęp: 22.01.2024.

Chudziński T., Modrzewska J., Pietrzak P., Przebierała W., Wawrzyniak A., Analiza orzecznictwa sądów wybranych państw członkowskich UE dotyczącego nadrzędności regulacji konstytucyjnych nad prawem UE, https://ordoiuris.pl/wolnosci-obywatelskie/analiza-orzecznictwa-sadów-wybranych-panstw-czlonkowskich-unii-europejskiej, dostęp: 22.01.2025.

Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/1814 z dnia 6 października 2015 r. w sprawie ustanowienia i funkcjonowania rezerwy stabilności rynkowej dla unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych i zmiany dyrektywy 2003/87/WE (Dz. Urz. UE L 264 z 9.10.2015, s. 1), https://data.europa.eu/eli/dec/2015/1814/oj, dostęp: 27.03.2025.

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/959 z dnia 10 maja 2023 r. zmieniająca dyrektywę 2003/87/WE ustanawiającą system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych w Unii oraz decyzję (UE) 2015/1814 (Dz. Urz. UE L 130 z 16.5.2023, s. 134–202), http://data.europa.eu/eli/dir/2023/959/oj, dostęp: 27.03.2025.

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1791 z dnia 13 września 2023 r. w sprawie efektywności energetycznej oraz zmieniająca rozporządzenie (UE) 2023/955 (Dz. Urz. UE L 231 z 20.09.2023, s. 1).

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1275 z dnia 24 kwietnia 2024 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (Dz. Urz. UE L 2024/1275 z 8.05.2024).

EUR-Lex, Stwierdzenie nieważności aktów prawnych przez Trybunał Sprawiedliwości, https://eur-lex.europa.eu/PL/legal-content/summary/annulment-of-legal-acts-by-the-court-of-justice.html, dostęp: 09.04.2025.

Francka M., Możliwość kontroli konstytucyjności prawa unijnego w świetle uregulowań polskiej ustawy zasadniczej z 1997 r. [w:] Ze studiów nad prawem, administracją i ekonomią, red. M. Sadowski, A. Spychalska, K. Sadowa, Wrocław 2014, s. 360, http://repozytorium.uni.wroc.pl/Content/51966/PDF/16_Magdalena_Francka.pdf, dostęp: 22.01.2024.

Karta praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 202 z 7.06.2016, s. 389–405).

Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Europejski Zielony Ład, COM/2019/640 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?qid=1588580774040&uri=CELEX%3A52019DC0640, dostęp: 23.12.2024.

Konkluzje Rady Europejskiej z dnia 12 grudnia 2019 r., Bruksela, 12.12.2019 r., EUCO 29/19, CO EUR 31, CONCL 9, https://www.consilium.europa.eu/media/41787/12-euco-final-conclusions-pl.pdf, dostęp: 23.12.2024.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483).

Piotrowski P., Opinia o zgodności postanowień Europejskiego Zielonego Ładu z Konstytucją RP [w:] Drapieżny Zielony (Nie) Ład. Skutki..., red. A. Bartoszewicz, https://preczzzielonymladem.pl/wp-content/uploads/2024/10/Zielony_Lad_07A_online.pdf, dostęp: 22.01.2025.

Postanowienie Wiceprezesa TSUE z dnia 18 września 2023 r. w przedmiocie środków tymczasowych, sprawa C-445/23, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?docid=277661, dostęp: 31.12.2024.

„Precz z Zielonym Ładem” – zbieramy podpisy!, 21 czerwca 2024 r., https://www.solidarnosc.org.pl/precz-z-zielonym-ladem-zbieramy-podpisy/, dostęp: 22.01.2024.

Regulamin postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości (Dz. Urz. UE L 265 z 29.09.2012, s. 1–42 ze zm.), https://data.europa.eu/eli/proc_rules/2012/929/oj, dostęp: 27.03.2025.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1119 z dnia 30 czerwca 2021 r. w sprawie ustanowienia ram na potrzeby osiągnięcia neutralności klimatycznej i zmiany rozporządzeń (WE) nr 401/2009 i (UE) 2018/1999 („Europejskie prawo o klimacie”) (Dz. Urz. UE L 243 z 9.07.2021, s. 1), https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2021/1119/oj, dostęp: 23.12.2024.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/839 z dnia 19 kwietnia 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2018/841 oraz rozporządzenie (UE) 2018/1999 (Dz. Urz. UE L 107 z 21.04.2023, s. 1), http://data.europa.eu/eli/reg/2023/839/oj, dostęp: 27.03.2025.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/851 z dnia 19 kwietnia 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2019/631 w celu wzmocnienia norm emisji CO2 dla nowych samochodów osobowych i nowych lekkich pojazdów użytkowych (Dz. Urz. UE L 110 z 25.04.2023, s. 5–20).

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/857 z dnia 19 kwietnia 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2018/842 oraz rozporządzenie (UE) 2018/1999 (Dz. Urz. UE L 111 z 26.04.2023, s. 1).

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 z dnia 10 maja 2023 r. ustanawiające mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (Dz. Urz. UE L 130 z 16.05.2023, s. 52).

Siwior P., Podstawa traktatowa przyjmowania aktów prawa pochodnego z dziedziny środowiska i energii w prawie Unii Europejskiej, „Studia Prawnoustrojowe” 2020, nr 49, s. 275.

Skarga z dnia 14 lipca 2023 r., Rzeczpospolita Polska przeciwko Parlamentowi Europejskiemu i Radzie UE, sprawa C-442/23, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?docid=276740, dostęp: 31.12.2024.

Skarga z dnia 17 lipca 2023 r., Rzeczpospolita Polska przeciwko Parlamentowi Europejskiemu i Radzie Unii Europejskiej, sprawa C-444/23, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?docid=276733, dostęp: 31.12.2024.

Skarga z dnia 18 lipca 2023 r., Rzeczpospolita Polska przeciwko Parlamentowi Europejskiemu i Radzie UE, sprawa C-451/23, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?docid=276735, dostęp: 31.12.2024.

Skarga z dnia 8 sierpnia 2023 r., Rzeczpospolita Polska przeciwko Parlamentowi Europejskiemu i Radzie UE, sprawa C-505/23, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?docid=277739, dostęp: 31.12.2024.

Skarga z dnia 8 sierpnia 2023 r., Rzeczpospolita Polska przeciwko Parlamentowi Europejskiemu i Radzie UE, sprawa C-512/23, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?docid=277737, dostęp: 31.12.2024.

Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 83 z 30.03.2010, s. 47–403), http://data.europa.eu/eli/treaty/tfeu_2010/oj, dostęp: 27.03.2025.

Traktat o Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 326 z 26.10.2012, s. 13–390), https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=uriserv:OJ.C_.2012.326.01.0001.01.POL, dostęp: 27.03.2025.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2005 r., sygn. akt K 18/04.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 listopada 2010 r., sygn. akt K 32/09 (OTK ZU 9A/2010, poz. 108), https://ipo.trybunal.gov.pl/ipo/Sprawa?&pokaz=dokumenty&sygnatura=K%2032/09, dostęp: 22.01.2024.

Wyrok TSUE (druga izba) z dnia 21 czerwca 2018 r., sprawa C-5/16, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:-62016CJ0005, dostęp: 31.12.2024.

Wyrok TSUE (pełny skład) z dnia 5 października 2004 r., sprawa C-475/01, Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Greckiej, ECLI:EU:C:2004:585.

Wyrok TSUE z dnia 15 maja 2008 r., sprawa C-442/04, Królestwo Hiszpanii przeciwko Radzie UE, ECLI:EU:C:2008:276.