Przestępstwo zniesławienia a swoboda wypowiedzi dziennikarskiej

Jędrzej Jabłoński

doi:10.37873/fjpcs491

Keywords: defamation, freedom of speech, freedom of the press, criminal liability, journalist, false accusation, criminal code, limits of free expression, protection of dignity

Published: July 4, 2025

Downloads

The Crime of Defamation and Journalistic Freedom of Speech

The possibility of sentencing a journalist to even imprisonment for spoken words raises legitimate concerns about the boundaries of freedom of speech and the press. At the same time, these regulations remain essential for protecting individuals from unfounded defamation that can destroy their reputation and dignity. A new report by the Ordo Iuris Institute undertakes a comprehensive analysis of this difficult dilemma.

The publication presents both the theoretical foundations of criminalizing defamation and the practical challenges associated with its application to journalists. The authors discuss in detail when a journalist may act under a justified mistaken belief about the truthfulness of allegations, and what standards of diligence they should maintain, and how to distinguish opinions from facts. The report includes an analysis of key rulings by the Constitutional Tribunal and the Supreme Court that define the boundaries of criminal liability.

The study constitutes a valuable source of information for journalists, legislators, and lawyers interested in freedom of speech. It offers practical guidance for the media and concrete proposals for legislative changes that could eliminate the greatest doubts associated with the application of Article 212 of the Criminal Code.

Jędrzej Jabłoński, Ordo Iuris Institute

Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego (dyplom z wyróżnieniem) i studiów podyplomowych „Polskie kadry dla UE”. Starszy Analityk w Instytucie Ordo Iuris koordynujący program „Wolność i odpowiedzialność”. Wcześniej pracował jako Główny Specjalista w Biurze Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców od początku działalności tego organu w 2018 r. do końca kadencji pierwszego Rzecznika. W swoich publikacjach naukowych podejmuje
głównie tematykę zasady pomocniczości.

Art. 212. Rzecznik proponuje zmiany w przepisach o zniesławieniu, https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/art-212-rzecznik-proponuje-zmiany-w-przepisach-o-znieslawieniu, dostęp: 14 czerwca 2024 r.

Breguła Ł., Dekryminalizacja zniesławienia. Analiza Krytyczna, „Palestra", nr 9/2023, https://palestra.pl/pl/czasopismo/wydanie/9-2023/artykul/dekryminalizacja-znieslawienia.-analiza-krytyczna, dostęp: 14 czerwca 2024 r.

Brzozowski W., Efekt mrożący, „Przegląd Konstytucyjny", nr 4/2023, https://doi.org/10.4467/25442031PKO.23.026.19353.

Centrum Monitoringu Wolności Prasy Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich (CMWP SDP) obejmuje monitoringiem proces red. Marcina Roli z wRealu24.pl, https://cmwp.sdp.pl/cmwp-sdp-obejmuje-monitoringiem-proces-red-marcina-roli-z-wrealu24-pl/, dostęp: 20 czerwca 2024 r.

CMWP SDP w obronie dziennikarki skazanej z 212 kk przez Sąd Rejonowy w Poznaniu za felieton, https://cmwp.sdp.pl/cmwp-sdp-w-obronie-dziennikarki-skazanej-z-212-kk-przez-sad-rejonowy-w-poznaniu-za-felieton/, dostęp: 14 czerwca 2024 r.

CMWP SDP w obronie red. Anety Urbanowicz z „Tygodnika Zamojskiego" oskarżonej z art. 212 kk. Opinia „amicus curiae", https://cmwp.sdp.pl/cmwp-sdp-w-obronie-red-anety-urbanowicz-z-tygodnika-zamojskiego-oskarzonej-z-art-212kk-opinia-amicus-curiae/, dostęp: 14 czerwca 2024 r.

CMWP SDP w obronie red. Marcina Pryki z „Kuriera Słupeckiego" oskarżonego z art. 212 kk, https://cmwp.sdp.pl/cmwp-sdp-w-obronie-red-marcina-pryki-z-kuriera-slupeckiego-oskarzonego-z-art-212-kk/, dostęp: 13 czerwca 2024 r.

CMWP SDP w obronie red. Mateusza Cieślaka z portalu katowicedzis.pl skazanego z art. 212 kk, https://sdp.pl/cmwp-sdp-w-obronie-red-mateusza-cieslaka-z-portalu-katowicedzis-pl-skazanego-z-art-212-kk/, dostęp: 14 czerwca 2024 r.

Działacz PSL przegrał proces z dziennikarzem Kuriera Słupeckiego! Wyrok Sądu zbieżny ze stanowiskiem CMWP, https://cmwp.sdp.pl/dzialacz-psl-przegral-proces-z-dziennikarzem-kuriera-slupeckiego-wyrok-sadu-zbiezny-ze-stanowiskiem-cmwp/, dostęp: 13 czerwca 2024 r.

Dziennikarz uniewinniony, redaktor naczelny jeszcze nie. Wyrok w sprawach z 212 kk przeciwko Głosowi Zabrza i Rudy Śląskiej, https://cmwp.sdp.pl/dziennikarz-uniewinniony-redaktor-naczelny-jeszcze-nie-wyrok-w-sprawach-z-212-kk-przeciwko-glosowi-zabrza/, dostęp: 20 czerwca 2024 r.

Eichstaedt K. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Tom II. Art. 425–673, wyd. VII, red. D. Świecki, Warszawa 2024.

Gaberle A., Kwalifikowana postać przestępstwa zniesławienia a Prawo prasowe, „Państwo i Prawo", nr 11/2007.

Gil D., Postępowanie w sprawach z oskarżenia prywatnego w polskim procesie karnym, Warszawa 2011.

Jaworski L., Wolność słowa w mediach w świetle Konstytucji RP, „Monitor Prawniczy", nr 24/2014 r.

Klejnowska M. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. J. Zagrodnik, LEX/el. 2023.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.).

Kosmaty P., Odpowiedzialność prawna dziennikarza, „Studia Iuridica Lublinensia", nr 2/2017.

Kuczyńska H. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz do wybranych przepisów, red. D. Szumiło-Kulczycka, LEX/el. 2022.

Malec-Lewandowski P., Problematyka konstytucyjności penalizacji zniesławienia, „Przegląd Prawa Publicznego" nr 2/2012.

Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych otwarty do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167).

Młynarska-Sobaczewska A., Nieprawda a bezprawność. Wybrane zagadnienia z praktyki określania granic wolności prasy, „Przegląd Sejmowy", nr 2/2008.

Muszyńska A. [w:] Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, red. J. Giezek, Warszawa 2021.

Pązik A., Wyłączenie bezprawności naruszenia dobra osobistego na podstawie interesu społecznego, Warszawa 2014.

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2004 r., sygn. V KK 70/04, „Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Wojskowa", nr 9/2004, poz. 86.

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2007 r., sygn. III KK 243/06, „Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Wojskowa" nr 5/2007, poz. 43.

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2008 r., sygn. III KK 137/08.

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2009 r., sygn. II KK 110/09, „Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Wojskowa", nr 3/2010, poz. 27.

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 sierpnia 2016 r., sygn. IV KK 53/16.

Postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 listopada 2009 r., sygn. P 15/07, „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Seria A", nr 10/2009, poz. 156.

Postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 czerwca 2013 r., sygn. K 50/12, „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Seria A", nr 5/2013, poz. 69.

Prezydent Andrzej Duda ułaskawił red. Jerzego Jachowicza skazanego z art. 212 kk. W obronie dziennikarza występowało CMWP SDP, https://cmwp.sdp.pl/prezydent-andrzej-duda-ulaskawil-red-jerzego-jachowicza-skazanego-z-art-212-kk-w-obronie-dziennikarza-wystepowalo-cmwp-sdp/, dostęp: 20 czerwca 2024 r.

Protest CMWP SDP przeciwko skazaniu red. Rafała Ziemkiewicza za rzekome pomówienie Barta Staszewskiego, https://cmwp.sdp.pl/protest-cmwp-sdp-przeciwko-skazaniu-red-rafala-ziemkiewicza-za-rzekome-pomowienie-barta-staszewskiego/, dostęp: 20 czerwca 2024 r.

Protest CMWP SDP przeciwko skazaniu red. Samuela Pereiry za wpis w mediach społecznościowych, https://cmwp.sdp.pl/protest-cmwp-sdp-przeciwko-skazaniu-red-samuela-pereiry-za-wpis-w-mediach-spolecznosciowych/, dostęp: 20 czerwca 2024 r.

Raglewski J. [w:] Kodeks karny. Część szczególna. Tom II. Część II. Komentarz do art. 212–277d, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2017.

Red. Hanna Szumińska z wikiduszniki.pl uniewinniona! Decyzja Sądu zbieżna z opinią CMWP SDP, https://cmwp.sdp.pl/red-hanna-szuminska-z-wikiduszniki-pl-uniewinniona-decyzja-sadu-zbiezna-z-opinia-cmwp-sdp/, dostęp: 14 czerwca 2024 r.

Rezolucja Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy nr 1577 (2007), Towards Decriminaliation of Defamation z 4 października 2007 r., https://assembly.coe.int/nw/xml/XRef/Xref-XML2HTML-en.asp?fileid=17588&lang=en, dostęp: 12 maja 2024 r.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 maja 2003 r. w sprawie wysokości zryczałtowanej równowartości wydatków w sprawach z oskarżenia prywatnego (Dz. U. z 2003 r. Nr 104, poz. 980).

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 11 lipca 1932 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 60, poz. 571).

Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy – Kodeks karny wykonawczy, ustawy – Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw, Sejm VI kadencji, Druk sejmowy nr 1394.

Sąd Najwyższy uniewinnił red. Marcina Rolę pozwanego z art. 212 kk. Decyzja Sądu zbieżna ze stanowiskiem CMWP SDP, które broniło dziennikarza w tym procesie, https://cmwp.sdp.pl/sad-najwyzszy-uniewinnil-red-marcina-role-pozwanego-z-art.-212-kk-decyzja-sadu-zbiezna-ze-stanowiskiem-cmwp-sdp-które-bronilo-dziennikarza-w-tym-procesie/, dostęp: 20 czerwca 2024 r.

Sąd prawomocnie uniewinnił dziennikarzy „Głosu Zabrza i Rudy Śl.". Wspierało ich CMWP SDP, https://cmwp.sdp.pl/sad-prawomocnie-uniewinnil-dziennikarzy-glosu-zabrza-i-rudy-sl-wspieralo-ich-cmwp-sdp/, dostęp: 20 czerwca 2024 r.

Safjan M., Bosek L. (red.), Konstytucja RP. Tom I. Komentarz do art. 1–86, Warszawa 2016.

Sprawa skazanego z 212 kk dziennikarza ze Śląska warunkowo umorzona! Decyzja Sądu zbieżna ze opinią CMWP SDP, https://cmwp.sdp.pl/sprawa-skazanego-z-212-kk-dziennikarza-ze-slaska-warunkowo-umorzona-decyzja-sadu-zbiezna-z-apelem-cmwp-sdp-o-uniewinnienie/, dostęp: 14 czerwca 2024 r.

Surkont M., Zniesławienie a znieważenie, „Nowe Prawo", nr 6/1979.

Tuleja P. [w:] P. Czarny, M. Florczak-Wątor, B. Naleziński, P. Radziewicz, P. Tuleja, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2023.

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. III CZP 53/04, „Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna", nr 7–8/2005, poz. 114.

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. I ZPI 44/22.

Umorzenie w sprawie dziennikarki z Tygodnika Zamojskiego oskarżonej z art. 212 kk, https://cmwp.sdp.pl/umorzenie-w-sprawie-dziennikarki-z-tygodnika-zamojskiego-oskarzonej-z-art-212-kk/, dostęp: 14 czerwca 2024 r.

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1550 z późn. zm.).

Ustawa z dnia 19 kwietnia 1969 r. Kodeks karny (Dz. U. z 1969 r. Nr 13, poz. 94).

Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2023 r. poz. 984 z późn. zm.).

Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (Dz. U. z 2018 r. poz. 1914).

Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 127).

Ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2022 r. poz. 1722 z późn. zm.).

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2024 r. poz. 17).

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 37 z późn. zm.).

Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1144 z późn. zm.).

Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 409).

Ustawa z dnia 5 listopada 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy – Kodeks karny wykonawczy, ustawy – Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 206, poz. 1589 z późn. zm.).

Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2408 z późn. zm.).

Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 15 lutego 2005 r., 68416/01, Steel i Morris v. Wielka Brytania.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2003 r., sygn. V KK 350/02.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 września 2003 r., sygn. III KK 151/02.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2007 r., sygn. V KK 105/06.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2017 r., sygn. II KK 336/16.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2021 r., sygn. NSNk 1/21.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. III KK 433/22, „Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna", nr 11–12/2023, poz. 50.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 marca 2006 r., sygn. K 4/06, „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Seria A", nr 3/2006, poz. 32.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2006 r., sygn. P 10/06, „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Seria A", nr 9/2006, poz. 128.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2008 r., sygn. SK 43/05, „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Seria A", nr 4/2008, poz. 57.

Zaremba M., Głos na rzecz amerykanizacji przepisów o zniesławieniu, „Przegląd Sądowy", nr 5/2017.

Zgoliński I. [w:] Kodeks karny. Komentarz, wyd. IV, red. V. Konarska-Wrzosek, Warszawa 2023.

Zwycięstwo prokurator Wrzosek. Sąd skazał Pereirę z TVP Info na prace społeczne za jej znieważenie, https://oko.press/pereira-skazany-zwyciestwo-prokurator-wrzosek, dostęp: 20 czerwca 2024 r.

Żurakowska A., Zasadność utrzymania art. 212 kodeksu karnego, „Państwo i Prawo", nr 9/2015.