Opinia w sprawie niektórych rozwiązań prezydenckiego projektu o przywróceniu prawa do sądu oraz rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki

Łukasz Bernaciński; Jędrzej Jabłoński

doi:10.37873/89d4fq81

Opinion on selected provisions of the presidential bill on restoring the right to a fair trial and the right to have one's case heard without undue delay

Łukasz Bernaciński

Ordo Iuris Institute

Jędrzej Jabłoński

Ordo Iuris Institute

Series: Reports

Details about this monograph

ISBN-13 (15) 978-83-68888-03-4

DOI: https://doi.org/10.37873/89d4fq81

Keywords: presidential bill, administration of justice, right to a fair trial, Constitutional Tribunal, National Council of the Judiciary, rule of law, judicial independence, irremovability of judges

Published: May 7, 2026

Downloads

Opinion on selected provisions of the presidential bill

The presidential bill on restoring the right to a fair trial addresses real problems affecting the Polish justice system. Ordo Iuris Institute experts Łukasz Bernaciński and Jędrzej Jabłoński subject it to rigorous legal analysis, identifying both its strengths and weaknesses.

The authors acknowledge that the bill accurately diagnoses the crisis in the Polish judiciary, yet contains provisions that raise serious constitutional concerns. Particularly controversial is the mechanism by which a judge's employment relationship terminates by operation of law — which, in the authors' view, violates Article 180 of the Polish Constitution, guaranteeing the irremovability of judges. The bill also contains numerous statutory superflua and requires a thorough overhaul of its overall structure.

Can the bill, in its current form, restore the health of the Polish justice system? Or does it require fundamental restructuring before it comes to a vote in the Sejm? The answers to these questions — along with specific recommendations for the bill's sponsor — are set out in this opinion.

Łukasz Bernaciński, Ordo Iuris Institute

Doktor nauk prawnych. Wiceprezes Ośrodka Analiz Prawnych, Gospodarczych i Społecznych im. Hipolita Cegielskiego, członek zarządów Fundacji Instytut na rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris oraz Fundacji Centrum Wspierania Inicjatyw dla Życia i Rodziny. Zastępca redaktora naczelnego czasopisma naukowego „Kultura Prawna”. Czterokrotny stypendysta stypendium Rektora Uniwersytetu Łódzkiego. Dysertację doktorską pt. Obywatelski odpis podatkowy jako potencjalne źródło finansowania kościołów i innych związków wyznaniowych w Polsce. Perspektywa prawnowyznaniowa obronił z jednogłośnym wyróżnieniem. Prelegent ponad dwudziestu międzynarodowych i ogólnopolskich konferencji naukowych. Autor lub współautor ponad dwudziestu publikacji naukowych, w tym trzech monografii, a także kilkunastu projektów ustaw, ponad sześćdziesięciu analiz, opinii prawnych, raportów i poradników oraz ponad pięćdziesięciu komentarzy popularnonaukowych. Absolwent programów liderskich z zakresu prawa, zarządzania oraz funkcjonowania organizacji pozarządowych. W pracy naukowo-badawczej koncentruje się na prawie wyznaniowym, prawie konstytucyjnym i prawach człowieka.

Jędrzej Jabłoński, Ordo Iuris Institute

Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego (dyplom z wyróżnieniem) i studiów podyplomowych „Polskie kadry dla UE”. Starszy analityk w Instytucie Ordo Iuris, koordynuje program „Wolność i praworządność”, w tym witrynę Obserwator Praworządności. Wcześniej pracował jako Główny Specjalista w Biurze Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców od początku działalności tego organu w 2018 roku do końca kadencji pierwszego Rzecznika. W swoich publikacjach naukowych podejmuje głównie tematykę zasady pomocniczości.

Bernaciński Ł. (red.), Jak wyjść z kryzysu praworządności. Możliwe kierunki działań i reform, Warszawa 2026, https://ordoiuris.pl/wp-content/uploads/2026/03/raport_pl.pdf.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.).

Projekt ustawy o przywróceniu prawa do sądu oraz rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, RPW/6078/2026, https://orka.sejm.gov.pl/Druki10ka.nsf/Projekty/10-RPW-6078-2026/$file/10-RPW-6078-2026.pdf.

Ustawa z dnia 3 grudnia 1998 r. o odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów, którzy w latach 1944–1989 sprzeniewierzyli się niezawisłości sędziowskiej (Dz. U. z 1999 r. Nr 1, poz. 1 z późn. zm.).

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2025 r. poz. 383 z późn. zm.).

Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2024 r. poz. 622).

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. – Prawo o ustroju sądów wojskowych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1614).

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267).

Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 334 z późn. zm.).

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2019 r. o zmianie ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. z 2024 r. poz. 442).

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 marca 2013 r., sygn. K 27/12 (Dz. U. z 2013 r. poz. 448).

Załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej" (Dz. U. z 2016 r. poz. 283 z późn. zm.).

Downloads

Download data is not yet available.

License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.

How to Cite

Bernaciński, Łukasz and Jabłoński, J. (2026) Opinion on selected provisions of the presidential bill on restoring the right to a fair trial and the right to have one’s case heard without undue delay. Warszawa: Ordo Iuris Institute for Legal Culture - Scientific Press (Reports). doi:10.37873/89d4fq81.