ŚWIATOWA ORGANIZACJA ZDROWIA: GENEZA – STRUKTURA – KONTROWERSJE

Patryk Ignaszczak

doi:10.37873/OIPress.60

Słowa kluczowe: WHO, Światowa Organizacja Zdrowia, raport, aborcja, traktat pandemiczny, Patryk Ignaszczak

Opublikowane: 20 czerwca 2025

Pliki do pobrania

PDF

Działania Światowej Organizacji Zdrowia coraz częściej spotykają się z krytyką polityków, ekspertów oraz przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego. Zarzuty kierowane pod adresem WHO koncentrują się na kilku zasadniczych kwestiach, w tym między innymi na przejmowaniu przez organizację kompetencji państw członkowskich, promowaniu szkodliwych ideologii czy próbie wymuszenia na państwach-stronach uznania kontrowersyjnych praw, jak tak zwane prawo do aborcji. Liczne głosy krytyczne pojawiają się również w odniesieniu do finansowania WHO czy niedostatecznej transparentności działań podejmowanych przez tę organizację. Biorąc pod uwagę powyższe, Instytut Ordo Iuris zdecydował się przygotować raport o Światowej Organizacji Zdrowia. Celem niniejszej publikacji jest przedstawienie w sposób zwięzły i treściwy najważniejszych kwestii dotyczących WHO, zaczynając od jej genezy, poprzez strukturę organizacyjną i tworzone przez nią prawo, aż po jej finansowanie i najbardziej kontrowersyjne elementy jej działalności.

Monografie

Barcik, J. (2020). Ochrona zdrowia w ujęciu powszechnego prawa międzynarodowego. W D. Bach‑Golecka & R. Stankiewicz (Red.), Organizacja systemu ochrony zdrowia (t. 3, s. 4‑…). Warszawa: System Prawa Medycznego.

Barcik, J. (2013). Międzynarodowe prawo zdrowia publicznego. Warszawa.

Bierzanek, R., & Symonides, J. (2004). Prawo międzynarodowe publiczne (s. 78). Warszawa.

Bright, K. (2012). International Health Regulations. W Encyclopedia of Immigrant Health (s. 931). New York.

Cueto, M., Brown, T., & Fee, E. (2019). The World Health Organization. A History (s. 10–11). Cambridge.

Daugirdas, K., & Burci, G. L. (2019). Financing the World Health Organization: What lessons for multilateralism? International Organizations Law Review, 16(2), 302.

Fidler, D. P. (2005). From International Sanitary Conferences to global health security: The new International Health Regulations. Chinese Journal of International Law, 4(2), 329.

Gałązka, A. (1998). 50 lat Światowej Organizacji Zdrowia. Przegląd Epidemiologiczny, 53(3), 351.

Grad, F. P. (2016). The preamble of the Constitution of the World Health Organization. Bulletin of the World Health Organization, 80(12), 981.

Gostin, L. O., Sridhar, D., & Hougendobler, D. (2015). The normative authority of the World Health Organization. Public Health, 129(7), 3.

Gęsiak, K. (2021, 18 lutego). Próba zniesienia karalności dzieciobójstwa w Salwadorze. Ordo Iuris. Pozyskano z https://ordoiuris.pl/… [dostęp 13.04.2025]

Hanrieder, T. (2016). Regionalization in the World Health Organization: locking-in a Pan-American head start. W T. Rixen, L. A. Viola & M. Zürn (Red.), Historical Institutionalism and International Relations (s. 96). New York.

Howard‑Jones, N. (1975). The scientific background of the International Sanitary Conferences 1851–1938 (s. 9). Genewa.

Howard‑Jones, N. (1978). International Public Health between the Two World Wars – The Organizational Problems (s. 18–19). Genewa.

Klock, K. A. (3013). The Soft Law alternative to the WHO’s treaty powers. Georgetown Journal of International Law, 44(2), 822.

Kuźniak, B., Marcinko, M., & Ingelević‑Citak, M. (2017). Organizacje międzynarodowe (s. 5–8). Warszawa.

McCarthy, M. (2002). A brief history of the World Health Organization. The Lancet, 360(9340), 1111.

Mullen, L., Potter, C., Gostin, L. O., Cicero, A., & Nuzzo, J. B. (2020). An analysis of International Health Regulations Emergency Committees and Public Health Emergency of International Concern designations. BMJ Global Health, 5(6).

Panke, D., Hohlstein, F., & Polat, G. (2019). The constitutions of international organisations: How institutional design seeks to foster diplomatic deliberation. Global Constitutionalism, 8(3), 572, 576, 581, 694.

Reddy, S. K., Mazhar, S., & Lencucha, R. (2018). The financial sustainability of the World Health Organization and the political economy of global health governance: A review of funding proposals. Globalization and Health, 14(119), 1.

Ruger, J. P., & Yach, D. (2019). The global role of the World Health Organization. The global role of the World Health Organization, 2(2), 3.

Suthar, A. B., Allen, L. G., Cifuentes, S., Dye, C., & Nagata, J. M. (2018). Lessons learnt from implementation of the International Health Regulations: A systematic review. Bulletin of the World Health Organization, 96(2), 110.

Thompson, O. O., Oladele, S. O., & Yemisi, O. I. (2025). Ensuring painless childbirth: WHO’s Safe Motherhood Initiative on maternal healthcare and Nigeria’s response, 1987–1988. LASU Journal of History and International Studies, 7(1), 160.

Wang, T. (2020, 30 marca). Why Taiwan has become a problem for WHO. BBC. Pozyskano z https://www.bbc.com/news/… [dostęp 28.04.2025]

Czasopisma

Cymers‑Cesarz, J. (2022). Rola standardów „hard law” i „soft law” Światowej Organizacji Zdrowia w obszarze ochrony osób niepełnosprawnych. Europejski Przegląd Prawa i Stosunków Międzynarodowych, (1), 90.

Ignaszczak, P. (2024, 4 kwietnia). Nowy projekt traktatu antypandemicznego – sukces obrońców suwerenności państw. Ordo Iuris. Pozyskano z https://ordoiuris.pl/… [dostęp 29.04.2025]

Ignaszczak, P. (2023, 30 listopada). Trwają prace nad nową wersją Międzynarodowych Przepisów Zdrowotnych… Ordo Iuris. Pozyskano z https://ordoiuris.pl/… [dostęp 18.03.2025]

Lee, K. (2020, 15 kwietnia). It’s not just the WHO: how China is moving on the whole U.N. Politico. Pozyskano z https://www.politico.com/… [dostęp 26.04.2025]

Perper, R. (2020, 24 kwietnia). China is injecting millions into WHO… Business Insider. Pozyskano z https://www.businessinsider.com/… [dostęp 26.04.2025]

Santora, E. (2020, 2 maja). The impact of the Safe Motherhood Initiative from 1987 to 2000. Embryo Project Encyclopedia. Pozyskano z https://embryo.asu.edu/… [dostęp 23.03.2025]

Sekalala, S., & Masud, H. (2021). Soft law possibilities in global health law. The Journal of Law Medicine & Ethics, 49(1), 152–153.

van Hook, P. F. A., & Cottingham, J. (2013). The World Health Organization’s Safe Abortion Guidance Document. American Journal of Public Health, 103(4), 593.

Akty prawne

Constitution of the World Health Organization (22 July 1946). (1948). Dz. U. z 1948 r. Nr 61, poz. 477.

Convention on Privileges and Immunities of the Specialized Agencies (21 November 1947). (1970). Dz. U. z 1970 Nr 4, poz. 25.

Convention on the Law of Treaties (23 May 1969). (1990). Dz. U. z 1990 Nr 74, poz. 439.

International Health Regulations (1969). Adopted by the 22nd WHA; amended by the 26th WHA (1973).

Regulation Nr 1: Nomenclature with Respect to Diseases and Causes of Death (24 August 1948); Regulation Nr 2: Quarantine and Other Measures Aiming at Preventing the Dissemination of Diseases (25 May 1951).

Resolution WHA 26.37 (22 May 1973).

Resolution WHA 29.38 (17 May 1976).

Resolution WHA 39.6 (12 May 1986).

Resolution WHA 51.23 (16 May 1998).

Resolution of the Economic and Social Council (15 February 1946), doc. E/9 (12 February 1946), Official Records of the WHO Interim Commission No 9.

Seventy-second World Health Assembly, Resolution WHA 72.6 (28 May 2019). Global action on patient safety.

Twentieth World Health Assembly Resolution 20.14 (1967). Health Aspects of Family Planning. Geneva, s. 25–26.

WHA69.10 Framework of Engagement with Non‑State Actors (28 May 2016).

WHA77(20) Intergovernmental Negotiating Body to draft pandemic instrument (1 June 2024).

Raporty i dokumenty WHO

WHO Executive Board. (1986). Seventy-eighth session, Geneva, 19–20 May 1986: Resolutions and decisions (EB78/1986/REC/1), s. 12.

WHO Executive Board. (1996). Ninety-eighth session, Geneva, 27–28 May 1996: Decisions. Annexes. Summary records (EB98/1996/REC/1), s. 15.

WHO Executive Board. (2024). 116th session, Provisional agenda item 5.2: WHO country offices and country focus (EB116/6), s. 3.

WHO Executive Board. (2022). Executive Board, 153rd session: Agenda item 9, EB153(10).

WHO Executive Board. (2023). Financing and implementation of the Programme budget 2022–2023 and outlook on financing of the Programme budget 2024–2025 (EB154/27), s. 11; Engagement with non-State actors in official relations with WHO (EB154/37), 6 December 2023.

WHO (2024). Global Patient Safety Report. Geneva: WHO.

Materiały internetowe

Biography. Dr Tedros Adhanom Ghebreyesus. WHO. Pozyskano 21.03.2025 z https://www.who.int/director‑general/biography

Countries. WHO. Pozyskano 18.03.2025 z https://www.who.int/countries

Executive Board composition. WHO. Pozyskano 18.03.2025 z https://apps.who.int/gb/gov/en/composition‑of‑the‑board_en.html

Nurses and midwives in Poland trained to help survivors of gender‑based violence. WHO, 7.11.2024. Pozyskano 27.03.2025.

Sexual and reproductive health and rights. WHO. Pozyskano 29.04.2025 z https://www.who.int/health‑topics/sexual‑and‑reproductive‑health‑and‑rights

Technical brief: Investing in sexual and reproductive health and rights: essential elements ... (2013). Pozyskano 29.04.2025 z https://cdn.who.int/…

World Health Assembly re‑elects Dr Tedros… WHO, 24.05.2022. Pozyskano 12.03.2025.

Where we work: WHO organizational structure. WHO. Pozyskano 19.03.2025 z https://www.who.int/about/structure

Newsletter of the INB Bureau (#1/2022), 1.12.2022. Pozyskano 18.03.2025.

COVID‑19 PHEIC Global research and innovation forum. WHO, 12.02.2020. Pozyskano 26.03.2025.

Raporty pozainstytucjonalne

BBC. (2020, 19 maja). COVID‑19 Public Health Emergency of International Concern: Trump accuses WHO of being a "puppet of China". Pozyskano 25.04.2025 z https://www.bbc.com/news/health‑52679329

Business Insider. (2020, 24 kwietnia). China is injecting millions into WHO as the US cuts funds. Pozyskano 26.04.2025.

Council on Foreign Relations. (2020, 9 kwietnia). Why does the WHO exclude Taiwan? Pozyskano 27.04.2025 z https://www.cfr.org/…

DW. (2020, 17 kwietnia). What influence does China have over the WHO? Pozyskano 27.04.2025.

Heritage Foundation. (2020, 28 kwietnia). The World Health Organization bows to China. Pozyskano 29.04.2025.

Politico. (2020, 15 kwietnia). It’s not just the WHO: How China is moving on the whole U.N. Pozyskano 26.04.2025.

The Print. (2020, 2 kwietnia). Rename WHO as Chinese Health Organization: Japan slams UN body… Pozyskano 27.04.2025.

The Strategist. (2020, 23 kwietnia). The WHO has failed the world in its pandemic response. Pozyskano 27.04.2025.

Inne dokumenty oficjalne

Traktat pokoju między mocarstwami... Wersal, 28 czerwca 1919 [pisownia oryginalna]. Dz. U. z 1920 nr 35, poz. 200.

Ustawa z dnia 29 stycznia 1948 r. o ratyfikacji konstytucji WHO… Dz. U. z 1948, nr 10, poz. 72.

Oświadczenie rządowe z 2 września 1948 r. w sprawie ratyfikacji przez Polskę konstytucji WHO... Dz. U. z 1948, nr 61, poz. 478.

Poselski projekt ustawy o wystąpieniu RP ze WHO (Sejm, druk nr 114).

Interpelacja nr 8227 do Ministra Zdrowia o współpracy i finansowaniu WHO przez Polskę. Pozyskano 20.03.2025 z https://sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/…

Executive Order 14 155 of 20.01.2025: Withdrawing the United States from the WHO.

Congress of the United States (2024, 16 May). Biggs letter to WHO executive board re CRR. Pozyskano 13.04.2025.

Pobrania

Dane do pobrania nie są jeszcze dostępne.

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

ŚWIATOWA ORGANIZACJA ZDROWIA

GENEZA – STRUKTURA – KONTROWERSJE

Pobrania

Jak cytować

Dyscypliny

Seria

Czasopismo

Słowa kluczowe

Informacje

Latest publications

Media społecznościowe

Kontakt

Linki

Zarejestruj się!