Zjawisko eutanazji: Filozofia – Kultura – Medycyna – Prawo

Łukasz Bernaciński; Tomasz Dzierżanowski; Katarzyna Gęsiak; Jakub Lichański; Jan Melon; Sébastien Meuwissen; Arkadiusz Robaczewski; Janusz Roszkiewicz; Jan Wudkowski

doi:10.37873/OIPress.49

The phenomenon of euthanasia

Philosophy – Culture – Medicine – Law

Łukasz Bernaciński (ed)

Ordo Iuris Institute

Series: Ordo Iuris Library

PDF

ISBN-13 (15) 978-83-68211-19-1

DOI: https://doi.org/10.37873/OIPress.49

Keywords: euthanasia, human dignity, shortening of life, murder, persistent therapy, suffering, pro-life

Published: May 23, 2025

Downloads

PDF

Niniejsza monografia, będąca pokłosiem ogólnopolskiej konferencji naukowej Zjawisko eutanazji. Refleksje interdyscyplinarne, ukazuje różnorakie oblicza problemu eutanazji w momencie, w którym granice przyzwolenia na arbitralne decydowanie o skracaniu ludzkiego życia wydają się wymykać spod kontroli, obejmując coraz to szersze kręgi osób uznawanych za doświadczające „niskiej jakości życia”.

Człowiek współczesny oczekuje zatem dostępu do metod eliminacji wszelkiego cierpienia czy chociażby dyskomfortu – w przypadku niechcianej ciąży domaga się darmowej i szybkiej aborcji, doświadczenie nieuleczalnej choroby ma być niwelowane przez perspektywę eutanazji rozumianej jako „prawo wyboru” momentu, miejsca i rodzaju śmierci. Śmierć jawi się więc nie jako środek przejścia od życia materialnego do duchowego, lecz jako ostateczny cel człowieka – narzędzie służące ucieczce od cierpienia.

Publikacja prezentuje ujęcie interdyscyplinarne i stanowi impuls do otwarcia dyskusji o przyczynach narastającego problemu, szczególnie w Europie Zachodniej, a także poszukiwania odpowiedzi na pytania o możliwość zablokowania w naszym kraju pochodu autodestrukcyjnych tendencji społeczeństw europejskich.

Rozdział 1. Wyrwać człowieka ze świata absurdu. O zadaniach filozofii wobec wyzwań nihilizmu i autodestrukcji

Arkadiusz Robaczewski

DOI: https://doi.org/10.37873/OIPress.49.164

Chapter 1. To take a man out of the world of absurdity. On the tasks of philosophy in the face of the challenges of nihilism and self-destruction

The significance of the soul as a principle of life in the pro-life arguments . Implications for the euthanasia dispute from the perspective of Thomistic philosophy

Jan Wudkowski

DOI: https://doi.org/10.37873/OIPress.49.165

Chapter 2. The significance of the soul as a principle of life in the pro-life arguments. Implications for the euthanasia dispute from the perspective of Thomistic philosophy

Life and the dignity of the human – from when and until when . Current challenges for the European Christian identity

Sébastien Meuwissen

DOI: https://doi.org/10.37873/OIPress.49.166

Chapter 3. Life and the dignity of the human – from when and until when. Current challenges for the European Christian identity

Euthanasia – the view of a philologist

Jakub Lichański

DOI: https://doi.org/10.37873/OIPress.49.167

Chapter 4. Euthanasia – the view of a philologist

Euthanasia in the consciousness of Poles – perception of the problem and cultural changes in Poland

Jan Melon

DOI: https://doi.org/10.37873/OIPress.49.168

Chapter 5. Euthanasia in the consciousness of Poles – perception of the problem and cultural changes in Poland

Dying with dignity

Tomasz Dzierżanowski

DOI: https://doi.org/10.37873/OIPress.49.169

Chapter 6. Dying with dignity

Euthanasia and assisted suicide . Comparison of regulations in Poland and Switzerland with consideration of selected practical aspects

Katarzyna Gęsiak

DOI: https://doi.org/10.37873/OIPress.49.170

Chapter 7. Euthanasia and assisted suicide. Comparison of regulations in Poland and Switzerland with consideration of selected practical aspects

Creation of exceptions to the right to life by the European Court of Human Rights on the example of case law on euthanasia and assisted suicide

Janusz Roszkiewicz

DOI: https://doi.org/10.37873/OIPress.49.171

Chapter 8. Creation of exceptions to the right to life by the European Court of Human Rights on the example of case law on euthanasia and assisted suicide

Łukasz Bernaciński, Ordo Iuris Institute

Doktor nauk prawnych, Wiceprezes Ośrodka Analiz Prawnych, Gospodarczych i Społecznych im. Hipolita Cegielskiego, Członek Zarządu Instytutu na rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris oraz Centrum Wspierania Inicjatyw dla Życia i Rodziny. Zastępca redaktora naczelnego czasopisma naukowego „Kultura Prawna”. Prelegent na międzynarodowych i ogólnopolskich konferencjach naukowych. Autor kilkudziesięciu publikacji naukowych, w tym trzech monografii (ostatnia, napisana we współautorstwie: Funkcjonowanie rynku medialnego w Polsce i wybranych państwach europejskich. Przeciwdziałanie koncentracji kapitału i ochrona pluralizmu mediów, Warszawa 2021), a także kilkudziesięciu analiz i opinii prawnych oraz raportów i poradników. Absolwent programów liderskich z zakresu prawa, zarządzania i funkcjonowania organizacji pozarządowych.

Tomasz Dzierżanowski, Medical University of Warsaw

Doktor habilitowany nauk medycznych, specjalista chorób wewnętrznych i medycyny paliatywnej, adiunkt w Warszawskim Uniwersytecie Medycznym, wykłada medycynę paliatywną. Autor ponad 150 artykułów, rozdziałów, książek, podręczników i poradników. W pracy naukowej zajmuje się wieloma aspektami medycyny paliatywnej, w tym organizacją opieki paliatywnej w Polsce i dostępnością do niej, kwestią lęku przed śmiercią, a także zagadnieniami etycznymi i duchowymi związanymi z końcem życia. Interesuje się również diagnostyką i leczeniem bólu nowotworowego i objawów ze strony przewodu pokarmowego, wyniszczeniem nowotworowym, leczeniem żywieniowym i kanabinoidami. Propaguje zasady Evidence Based Medicine. Współautor wielu zaleceń, jeśli chodzi o praktykę kliniczną, w tym European Society for Medical Oncology (ESMO), Multinational Association of Supportive Care in Cancer (MASCC) oraz Polskiego Towarzystwa Medycyny Paliatywnej.

Katarzyna Gęsiak, Ordo Iuris Institute

Radca prawny, członek Izby Radców Prawnych w Warszawie, Dyrektor Centrum Prawa Medycznego i Bioetyki Ordo Iuris. Absolwentka studiów prawniczych na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego, stypendystka na Université de Liège w Belgii. Doświadczenie zdobywała, pracując w warszawskich kancelariach prawnych. Jej obecne zainteresowania naukowe koncentrują się na zagadnieniach związanych z prawem medycznym i prawami człowieka.

Jakub Lichański, University of Warsaw

Profesor zwyczajny, pracownik Uniwersytetu Warszawskiego. Badacz literatury i kultury polskiej, dawnych księgozbiorów, kultury i literatury popularnej oraz literatury powszechnej, a także retoryki w ujęciu zarówno teoretycznym, jak i praktycznym, w tym retoryki stosowanej przez polityków. Autor między innymi prac: „Niobe” Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego (2015), W poszukiwaniu najlepszej formy komunikacji, czyli dlaczego wciąż jest nam potrzebna retoryka (2017), Filologia – Filozofia – Retoryka: wprowadzenie do badań (nie tylko) literatury popularnej (2017), Niepopularnie o popularnej (2018), a także haseł słownikowych, między innymi w Historisches Wörterbuch der Rhetorik (1992–2015). Redaktor naukowy polskiego wydania publikacji W. Josta i W. Olmsted, Retoryka i krytyka retoryczna. Kompendium retoryczne (2012). Tłumacz między innymi J.R.R. Tolkiena (Mythopoeia), Q. Cornificiusa (Rhetorica ad Herennium), a także fragmentów E. Bernaysa (Propaganda). Redaktor naczelny kwartalnika „Forum Artis Rhetoricae”. Członek Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, Towarzystwa Przyjaciół Historii, The International Society for the History of Rhetoric, a także The Who is Who Gesellschaft für biographische Forschung.

Jan Melon, Cardinal Stefan Wyszynski University in Warsaw

Absolwent studiów licencjackich na kierunku socjologia na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Obecnie student studiów magisterskich na kierunku socjologia i student prawa na tym samym uniwersytecie. Autor licznych analiz dla organizacji pozarządowych. Jego zainteresowania koncentrują się wokół socjologii religii i rodziny.

Sébastien Meuwissen, Center for Fundamental Rights

Absolwent dziennikarstwa i komunikacji społecznej uniwersytetu IHECS w Brukseli. Pracował między innymi w Parlamencie Europejskim, w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej oraz w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Współpracował z portalami Visegrad Post i British Poles. W latach 2023–2024 dyrektor działu komunikacji Instytutu Ordo Iuris. Obecnie mieszka na Węgrzech i współpracuje z Center for Fundamental Rights (Alapjogokért Központ) w Budapeszcie.

Arkadiusz Robaczewski

Filozof i publicysta, wykładowca akademicki. W latach 1995–2007 pracownik badawczo-dydaktyczny na KUL-u, na Wydziale Filozofii, w Katedrze Metafizyki i Antropologii. Założyciel i wieloletni dyrektor Instytutu Edukacji Narodowej. Członek założyciel Polskiego Towarzystwa Tomasza z Akwinu. Autor programów kształcenia z dziedziny etyki i antropologii filozoficznej oraz licznych artykułów i haseł encyklopedycznych, w tym w Powszechnej encyklopedii filozofii, z dziedziny etyki, pedagogiki, filozofii kultury i innych. Pomysłodawca serii konferencji naukowych i popularyzatorskich, w tym między innymi konferencji Nieprzemijająca nowość chrześcijaństwa vs. postchrześcijański świat, a także cyklu ogólnopolskich konferencji dla nauczycieli. Autor dwóch książek popularyzatorskich z dziedziny aretologii i filozofii kultury.

Janusz Roszkiewicz, University of Warsaw

Doktor nauk prawnych, radca prawny, adiunkt w Zakładzie Praw Człowieka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Specjalizuje się w prawie konstytucyjnym, europejskim i medycznym.

Jan Wudkowski, Cardinal Stefan Wyszynski University in Warsaw

Magister inżynier, doktorant na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie na Wydziale Społeczno-Ekonomicznym. Miłośnik filozofii, zainteresowany także naukami przyrodniczymi, zaangażowany w lokalną działalność pro-life.

Akty prawne

» Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284.

Orzecznictwo

» Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 29 kwietnia 2002 r., Pretty v. Zjednoczone Królestwo, skarga nr 2346/02.

» Wyrok Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 lipca 2004 r., Vo v. Francja, skarga nr 53924/00.

» Wyrok Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 10 kwietnia 2007 r., Evans v. Zjednoczone Królestwo, skarga nr 6339/05.

» Wyrok Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2010 r., A., B. i C. v. Irlandia, skarga nr 25579/05.

» Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 20 stycznia 2011 r.,

Haas v. Szwajcaria, skarga nr 31322/07.

» Wyrok Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia

marca 2011 r., Giuliani and Gaggio v. Włochy, skarga nr 23458/02.

» Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 14 maja 2013 r.,

Gross v. Szwajcaria, skarga nr 67810/10.

» Wyrok Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia

września 2014 r., Gross v. Szwajcaria, skarga nr 67810/10.

» Wyrok Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia

czerwca 2015 r., Lambert i in. v. Francja, skarga nr 46043/14.

» Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 4 października

r., Mortier v. Belgia, skarga nr 78017/17.

» Postanowienie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 27 czerwca

r. w sprawie Gard i in. v. Zjednoczone Królestwo, skarga nr 39793/17.

» Postanowienie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 28 marca

r. w sprawie Evans v. Zjednoczone Królestwo, skarga nr 14238/18 (niepublikowane, komunikat prasowy Sekretarza Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka z dnia 28 marca 2018 r. nr ECHR 118 (2018) informujący o postanowieniu: https://hudoc.echr.coe.int/eng-press?i=003-6046074-7771568,

dostęp: 21 września 2023 r.).

» Zdanie odrębne sędziów Guido Raimondiego, Danutė Jočienė oraz Işıl Karakaşa do wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 14 maja

r., Gross v. Szwajcaria, skarga nr 67810/10.

» Zdanie odrębne sędziego Egidijusa Kūrisa do wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 22 listopada 2016 r., Erményi v. Węgry, skarga

nr 22254/14.

» Zdanie odrębne sędziego Georgiosa A. Serghidesa do wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 4 października 2022 r., Mortier

v. Belgia, skarga nr 78017/17.

Pozostałe pisma i dokumenty urzędowe

» Komentarz ogólny Komitetu Praw Człowieka ONZ nr 6 do art. 6 MPPOiP

z dnia 30 kwietnia 1982 r., http://www.refworld.org/docid/45388400a.html,

dostęp: 21 września 2023 r.

» Komentarz ogólny Komitetu Praw Człowieka ONZ nr 36 do art. 6 MPPOiP

z dnia 3 września 2019 r., https://documents-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/

GEN/G19/261/15/PDF/G1926115.pdf?OpenElement, dostęp: 21 września

» Rekomendacja PACE nr 779 (1976) z 29 stycznia 1976 r. – Rights of the sick

and dying.

» Rekomendacja PACE nr 1418 (1999) z 25 czerwca 1999 r. – Protection of the

human rights and dignity of the terminally ill and the dying.

» Rezolucja PACE nr 1859 (2012) – Protecting human rights and dignity by

taking into account previously expressed wishes of patients.

Literatura

» Bartoszek A., Człowiek w obliczu cierpienia i umierania. Moralne aspekty

opieki paliatywnej, Katowice 2000.

» Bołoz W., Życie w ludzkich rękach. Podstawowe zagadnienia bioetyczne, Warszawa 1997.

» Bortkiewicz P., Tanatologia. Zarys problematyki moralnej, Poznań 2000.

» Brzozowski W., Krzywoń A., Wiącek M., Prawa człowieka, Warszawa 2021.

» Citowicz R., Prawnokarne aspekty ochrony życia człowieka a prawo do godnej śmierci, Warszawa 2006.

» Collected Edition on the „Travaux Préparatoires” of the European Convention on Human Rights, t. 1, Hague 1975.

» Collected Edition on the „Travaux Préparatoires” of the European Convention on Human Rights, t. 6, Hague 1985.

» Eutanazja a opieka paliatywna. Aspekty etyczne, religijne, psychologiczne

i prawne, red. A. Biela, Lublin 1996.

» Fenigsen R., Eutanazja: śmierć z wyboru?, Poznań 2002.

» Frankl V.F., Człowiek w poszukiwaniu sensu, przeł. A. Wolnicka, Warszawa

» Gałęska-Śliwka A., Śliwka M., Stan wegetatywny, eutanazja, zaniechanie

uporczywej terapii, „Państwo i Prawo” 2009, nr 11.

» Gałęska-Śliwka A., Uporczywa terapia i testamenty życia w projekcie

ustawy z dnia 17 grudnia 2008 r. o ochronie genomu ludzkiego i embrionu

ludzkiego oraz Polskiej Radzie Bioetycznej i zmianie innych ustaw, http://

www.ptb.org.pl/pdf/galeska_uporczywa_terapia_1.pdf, dostęp: 22 września 2023 r.

» Garlicki L., uw. z Nb. 8 do art. 2 [w:] Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Tom 1. Komentarz do artykułów 1–18, red.

L. Garlicki, Legalis 2010.

» Gerards J., General Principles of the European Convention on Human Rights,

Cambridge 2019.

» Gerards J., Right to Life [w:] Theory and Practice of the European Convention on Human Rights, ed. by P. van Dijk, F. van Hoof, A. van Rijn, L. Zwaak,

Cambridge–Antwerp–Portland 2018.

» Gluchman V., Nature of Dignity and Human Dignity, „Human Affairs” 2017,

Vol. 27, No. 2.

» Guide on the decision-making process regarding medical treatment in end-of-life situations, Council of Europe 2014.

» Kirchhoffer D.H., Dignity, conscience and religious pluralism in healthcare:

An argument for a presumption in favour of respect forreligious belief, „Bioethics” 2023, Vol. 37, No. 1.

» Komitet Bioetyczny Rady Europy, Guide on the decision-making process regarding medical treatment in end-of-life situations, Council of Europe 2014.

» Krajewski R., Czy powinno się mówić o „uporczywej terapii”, http://www.ptb.

org.pl/pdf/Krajewski_uporczywa_terapia_1.pdf, dostęp: 22 września 2023 r.

» Machinek M., Rezygnacja z uporczywej terapii oraz tzw. testament życia,

http://www.ptb.org.pl/pdf/machinek_uporczywa_terapia_1.pdf, dostęp:

września 2023 r.

» Mazur G., Etyczna ocena legalizacji eutanazji w Holandii, Kraków 2003.

» Meyer-Ladewig J., Huber B., uw. z Nb. 3 do art. 2 [w:] Europäische Menschenrechtskonvention, Hrsg. J. Meyer-Ladewig, M. Nettesheim, S. von Raumer,

Beck Online 2017.

» Orłowski T., Zasada proporcjonalności a problem uporczywej terapii, http://

www.ptb.org.pl/pdf/Orlowski_uporczywa_terapia_1.pdf, dostęp: 22 września 2023 r.

» Ovey C., White R., Jacobs and White, The European Convention on Human

Rights, Oxford 2002.

» Podrez E., hasło: Godność [w:] Powszechna Encyklopedia Filozofii, http://

www.ptta.pl/pef/pdf/g/godnosc.pdf, dostęp: 21 września 2023 r.

» Puppinck G., Degeneracja praw człowieka, przeł. M. Kulczyk, Kraków 2021.

» Robertson A.H., Merrills J.G., Human Rights in Europe. A study of the European Convention on Human Rights, Manchester 1993.

» Roszkiewicz J., Prawo nasciturusa do życia w prawie konstytucyjnym i prawie międzynarodowym, „Forum Prawnicze” 2017, nr 4.

» Roszkiewicz J., Czy można uśmiercić pacjenta z powodu niskiej jakości życia? Uwagi na tle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka,

„Forum Prawnicze” 2023, nr 1.

» Samanta J., Samanta A., Medical law, Basingstoke 2011.

» Schabas W.A., The European Convention on Human Rights. A Commentary,

Oxford 2015.

» Sobański P., Czym jest uporczywa terapia?, http://www.ptb.org.pl/pdf/Sobanski_uporczywa_terapia_1.pdf, dostęp: 22 września 2023 r.

» Sobolewski P., Zgoda na zabieg medyczny [w:] System Prawa Medycznego.

Instytucje Prawa Medycznego, t. 1, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2017.

» Szeroczyńska M., Eutanazja i wspomagane samobójstwo na świecie. Studium prawnoporównawcze, Kraków 2004.

» Szewczyk K., Uporczywa terapia w projekcie tzw. ustawy bioetycznej, http://

www.ptb.org.pl/pdf/Szewczyk_uporczywa_terapia_1.pdf, dostęp: 22 września 2023 r.

» Valerius B., uw. do art. 2 [w:] Beck‘scher Online-Kommentar StPO mit RiStBV

und MiStra, Hrsg. J.-P. Graf, Beck Online 2017.

» Windolf P., Wer ist Schiedsrichter in der Europäischen Union? Der Konflikt

zwischen Europäischem Gerichtshof und Bundesverfassungsgericht [w:] Die

Europäisierung nationaler Gesellschaften, Hrsg. M. Bach, Wiesbaden 2000.

Downloads

Download data is not yet available.

License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.

How to Cite

Bernaciński, Łukasz (ed.) (2025) The phenomenon of euthanasia: Philosophy – Culture – Medicine – Law. Warszawa: Ordo Iuris Institute for Legal Culture - Scientific Press (Ordo Iuris Library). doi:10.37873/OIPress.49.