Prawne możliwości uchylenia się od zobowiązań wynikających z Europejskiego Zielonego Ładu

Jędrzej Jabłoński

doi:10.37873/OIPress.58

Słowa kluczowe: referendum, Zielony Ład, Unia Europejska, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zasada przyznania kompetencji, zasada proporcjonalności, implementacja dyrektyw, neutralność klimatyczna, prawo własności, uchylenie aktu prawnego

Opublikowane: 20 czerwca 2025

Pliki do pobrania

Prawne możliwości uchylenia się od zobowiązań wynikających z Europejskiego Zielonego Ładu

Europejski Zielony Ład to jedna z najbardziej kontrowersyjnych inicjatyw ostatnich dekad, uderzająca bezpośrednio w fundamenty polskiej gospodarki. Raport Instytutu Ordo Iuris stanowi merytoryczną odpowiedź na narastające obawy dotyczące suwerenności państwa oraz drastycznych kosztów transformacji klimatycznej. To rzetelne połączenie dogmatycznej analizy przepisów z praktycznym spojrzeniem na skomplikowane mechanizmy decyzyjne wewnątrz Unii Europejskiej.

Autorzy raportu wskazują pięć konkretnych ścieżek umożliwiających uchylenie się od unijnych zobowiązań: od decyzji politycznych, przez drogę sądową przed Trybunałem Konstytucyjnym i TSUE, aż po oddolne inicjatywy społeczne. Szczególną uwagę poświęcono sprzeczności unijnych wytycznych z polską Konstytucją, zwłaszcza w zakresie ochrony prawa własności. To kluczowe kompendium wiedzy o prawnych granicach integracji oraz dostępnych narzędziach ochrony przed skutkami radykalnej polityki klimatycznej.

W dobie rosnących kosztów życia, znajomość prawnych narzędzi oporu staje się naszym wspólnym interesem narodowym. Ta publikacja pozwala przejść od poczucia bezsilności wobec unijnej biurokracji do planowania konkretnych i skutecznych działań prawnych.

Jędrzej Jabłoński - Instytut Ordo Iuris

Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego (dyplom z wyróżnieniem) i studiów podyplomowych „Polskie kadry dla UE”. Starszy Analityk w Instytucie Ordo Iuris koordynujący program „Wolność i odpowiedzialność”. Wcześniej pracował jako Główny Specjalista w Biurze Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców od początku działalności tego organu w 2018 r. do końca kadencji pierwszego Rzecznika. W swoich publikacjach naukowych podejmuje głównie tematykę zasady pomocniczości.

Augustyniak Ł., Zarzut bezprawności jako środek ochrony prawnej – kontrola legalności aktów prawa UE, „Kontrola Państwowa” 2024, nr 1, s. 79–80.

Biała Księga Zielonego Ładu, red. J. Jabłoński, Warszawa 2025, https://ordoiuris.pl/sites/default/files/inline-files/Zielony_lad_0.pdf, dostęp: 27.03.2025.

Chmielarz A., Kontrola konstytucyjności prawa pochodnego Unii Europejskiej, „Przegląd Sejmowy” 2012, nr 4, https://orka.sejm.gov.pl/przeglad.nsf/0/D7FD82B192CF2818C1257A83002550B2/%24File/ps111.pdf, dostęp: 22.01.2024.

Chudziński T., Modrzewska J., Pietrzak P., Przebierała W., Wawrzyniak A., Analiza orzecznictwa sądów wybranych państw członkowskich UE dotyczącego nadrzędności regulacji konstytucyjnych nad prawem UE, https://ordoiuris.pl/wolnosci-obywatelskie/analiza-orzecznictwa-sadów-wybranych-panstw-czlonkowskich-unii-europejskiej, dostęp: 22.01.2025.

Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/1814 z dnia 6 października 2015 r. w sprawie ustanowienia i funkcjonowania rezerwy stabilności rynkowej dla unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych i zmiany dyrektywy 2003/87/WE (Dz. Urz. UE L 264 z 9.10.2015, s. 1), https://data.europa.eu/eli/dec/2015/1814/oj, dostęp: 27.03.2025.

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/959 z dnia 10 maja 2023 r. zmieniająca dyrektywę 2003/87/WE ustanawiającą system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych w Unii oraz decyzję (UE) 2015/1814 (Dz. Urz. UE L 130 z 16.5.2023, s. 134–202), http://data.europa.eu/eli/dir/2023/959/oj, dostęp: 27.03.2025.

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1791 z dnia 13 września 2023 r. w sprawie efektywności energetycznej oraz zmieniająca rozporządzenie (UE) 2023/955 (Dz. Urz. UE L 231 z 20.09.2023, s. 1).

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1275 z dnia 24 kwietnia 2024 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (Dz. Urz. UE L 2024/1275 z 8.05.2024).

EUR-Lex, Stwierdzenie nieważności aktów prawnych przez Trybunał Sprawiedliwości, https://eur-lex.europa.eu/PL/legal-content/summary/annulment-of-legal-acts-by-the-court-of-justice.html, dostęp: 09.04.2025.

Francka M., Możliwość kontroli konstytucyjności prawa unijnego w świetle uregulowań polskiej ustawy zasadniczej z 1997 r. [w:] Ze studiów nad prawem, administracją i ekonomią, red. M. Sadowski, A. Spychalska, K. Sadowa, Wrocław 2014, s. 360, http://repozytorium.uni.wroc.pl/Content/51966/PDF/16_Magdalena_Francka.pdf, dostęp: 22.01.2024.

Karta praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 202 z 7.06.2016, s. 389–405).

Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Europejski Zielony Ład, COM/2019/640 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?qid=1588580774040&uri=CELEX%3A52019DC0640, dostęp: 23.12.2024.

Konkluzje Rady Europejskiej z dnia 12 grudnia 2019 r., Bruksela, 12.12.2019 r., EUCO 29/19, CO EUR 31, CONCL 9, https://www.consilium.europa.eu/media/41787/12-euco-final-conclusions-pl.pdf, dostęp: 23.12.2024.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483).

Piotrowski P., Opinia o zgodności postanowień Europejskiego Zielonego Ładu z Konstytucją RP [w:] Drapieżny Zielony (Nie) Ład. Skutki..., red. A. Bartoszewicz, https://preczzzielonymladem.pl/wp-content/uploads/2024/10/Zielony_Lad_07A_online.pdf, dostęp: 22.01.2025.

Postanowienie Wiceprezesa TSUE z dnia 18 września 2023 r. w przedmiocie środków tymczasowych, sprawa C-445/23, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?docid=277661, dostęp: 31.12.2024.

„Precz z Zielonym Ładem” – zbieramy podpisy!, 21 czerwca 2024 r., https://www.solidarnosc.org.pl/precz-z-zielonym-ladem-zbieramy-podpisy/, dostęp: 22.01.2024.

Regulamin postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości (Dz. Urz. UE L 265 z 29.09.2012, s. 1–42 ze zm.), https://data.europa.eu/eli/proc_rules/2012/929/oj, dostęp: 27.03.2025.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1119 z dnia 30 czerwca 2021 r. w sprawie ustanowienia ram na potrzeby osiągnięcia neutralności klimatycznej i zmiany rozporządzeń (WE) nr 401/2009 i (UE) 2018/1999 („Europejskie prawo o klimacie”) (Dz. Urz. UE L 243 z 9.07.2021, s. 1), https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2021/1119/oj, dostęp: 23.12.2024.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/839 z dnia 19 kwietnia 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2018/841 oraz rozporządzenie (UE) 2018/1999 (Dz. Urz. UE L 107 z 21.04.2023, s. 1), http://data.europa.eu/eli/reg/2023/839/oj, dostęp: 27.03.2025.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/851 z dnia 19 kwietnia 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2019/631 w celu wzmocnienia norm emisji CO2 dla nowych samochodów osobowych i nowych lekkich pojazdów użytkowych (Dz. Urz. UE L 110 z 25.04.2023, s. 5–20).

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/857 z dnia 19 kwietnia 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2018/842 oraz rozporządzenie (UE) 2018/1999 (Dz. Urz. UE L 111 z 26.04.2023, s. 1).

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 z dnia 10 maja 2023 r. ustanawiające mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (Dz. Urz. UE L 130 z 16.05.2023, s. 52).

Siwior P., Podstawa traktatowa przyjmowania aktów prawa pochodnego z dziedziny środowiska i energii w prawie Unii Europejskiej, „Studia Prawnoustrojowe” 2020, nr 49, s. 275.

Skarga z dnia 14 lipca 2023 r., Rzeczpospolita Polska przeciwko Parlamentowi Europejskiemu i Radzie UE, sprawa C-442/23, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?docid=276740, dostęp: 31.12.2024.

Skarga z dnia 17 lipca 2023 r., Rzeczpospolita Polska przeciwko Parlamentowi Europejskiemu i Radzie Unii Europejskiej, sprawa C-444/23, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?docid=276733, dostęp: 31.12.2024.

Skarga z dnia 18 lipca 2023 r., Rzeczpospolita Polska przeciwko Parlamentowi Europejskiemu i Radzie UE, sprawa C-451/23, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?docid=276735, dostęp: 31.12.2024.

Skarga z dnia 8 sierpnia 2023 r., Rzeczpospolita Polska przeciwko Parlamentowi Europejskiemu i Radzie UE, sprawa C-505/23, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?docid=277739, dostęp: 31.12.2024.

Skarga z dnia 8 sierpnia 2023 r., Rzeczpospolita Polska przeciwko Parlamentowi Europejskiemu i Radzie UE, sprawa C-512/23, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?docid=277737, dostęp: 31.12.2024.

Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 83 z 30.03.2010, s. 47–403), http://data.europa.eu/eli/treaty/tfeu_2010/oj, dostęp: 27.03.2025.

Traktat o Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 326 z 26.10.2012, s. 13–390), https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=uriserv:OJ.C_.2012.326.01.0001.01.POL, dostęp: 27.03.2025.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2005 r., sygn. akt K 18/04.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 listopada 2010 r., sygn. akt K 32/09 (OTK ZU 9A/2010, poz. 108), https://ipo.trybunal.gov.pl/ipo/Sprawa?&pokaz=dokumenty&sygnatura=K%2032/09, dostęp: 22.01.2024.

Wyrok TSUE (druga izba) z dnia 21 czerwca 2018 r., sprawa C-5/16, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:-62016CJ0005, dostęp: 31.12.2024.

Wyrok TSUE (pełny skład) z dnia 5 października 2004 r., sprawa C-475/01, Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Greckiej, ECLI:EU:C:2004:585.

Wyrok TSUE z dnia 15 maja 2008 r., sprawa C-442/04, Królestwo Hiszpanii przeciwko Radzie UE, ECLI:EU:C:2008:276.