Przestępstwo zniesławienia a swoboda wypowiedzi dziennikarskiej

Jędrzej Jabłoński

doi:10.37873/fjpcs491

Słowa kluczowe: zniesławienie, wolność słowa, wolność prasy, odpowiedzialność karna, dziennikarz, pomówienie, kodeks karny, granice wolności wypowiedzi, ochrona godności

Opublikowane: 4 lipca 2025

Pliki do pobrania

Przestępstwo zniesławienia a swoboda wypowiedzi dziennikarskiej

Możliwość skazania dziennikarza nawet na karę pozbawienia wolności za wypowiedziane słowa wzbudza uzasadnione obawy dotyczące granic wolności słowa i prasy. Jednocześnie przepisy te pozostają niezbędne do ochrony jednostek przed bezpodstawnymi pomówieniami, które mogą zniszczyć ich reputację i godność. Nowy raport Instytutu Ordo Iuris podejmuje kompleksową analizę tego trudnego dylematu.
Publikacja przedstawia zarówno teoretyczne fundamenty kryminalizacji zniesławienia, jak i praktyczne wyzwania związane z jej stosowaniem wobec dziennikarzy. Autorzy szczegółowo omawiają, kiedy dziennikarz może działać w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o prawdziwości zarzutów, jakie standardy staranności powinien zachować oraz jak rozróżniać opinie od faktów. Raport zawiera analizę kluczowych wyroków Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego, które wyznaczają granice odpowiedzialności karnej.
Opracowanie stanowi cenne źródło informacji zarówno dla dziennikarzy, legislatorów, jak i prawników zainteresowanych wolnością słowa. Oferuje praktyczne wskazówki dla mediów oraz konkretne propozycje zmian legislacyjnych, które mogłyby wyeliminować największe wątpliwości związane ze stosowaniem art. 212 Kodeksu karnego.

Jędrzej Jabłoński - Instytut Ordo Iuris

Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego (dyplom z wyróżnieniem) i studiów podyplomowych „Polskie kadry dla UE”. Starszy Analityk w Instytucie Ordo Iuris koordynujący program „Wolność i odpowiedzialność”. Wcześniej pracował jako Główny Specjalista w Biurze Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców od początku działalności tego organu w 2018 r. do końca kadencji pierwszego Rzecznika. W swoich publikacjach naukowych podejmuje
głównie tematykę zasady pomocniczości.

Art. 212. Rzecznik proponuje zmiany w przepisach o zniesławieniu, https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/art-212-rzecznik-proponuje-zmiany-w-przepisach-o-znieslawieniu, dostęp: 14 czerwca 2024 r.

Breguła Ł., Dekryminalizacja zniesławienia. Analiza Krytyczna, „Palestra", nr 9/2023, https://palestra.pl/pl/czasopismo/wydanie/9-2023/artykul/dekryminalizacja-znieslawienia.-analiza-krytyczna, dostęp: 14 czerwca 2024 r.

Brzozowski W., Efekt mrożący, „Przegląd Konstytucyjny", nr 4/2023, https://doi.org/10.4467/25442031PKO.23.026.19353.

Centrum Monitoringu Wolności Prasy Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich (CMWP SDP) obejmuje monitoringiem proces red. Marcina Roli z wRealu24.pl, https://cmwp.sdp.pl/cmwp-sdp-obejmuje-monitoringiem-proces-red-marcina-roli-z-wrealu24-pl/, dostęp: 20 czerwca 2024 r.

CMWP SDP w obronie dziennikarki skazanej z 212 kk przez Sąd Rejonowy w Poznaniu za felieton, https://cmwp.sdp.pl/cmwp-sdp-w-obronie-dziennikarki-skazanej-z-212-kk-przez-sad-rejonowy-w-poznaniu-za-felieton/, dostęp: 14 czerwca 2024 r.

CMWP SDP w obronie red. Anety Urbanowicz z „Tygodnika Zamojskiego" oskarżonej z art. 212 kk. Opinia „amicus curiae", https://cmwp.sdp.pl/cmwp-sdp-w-obronie-red-anety-urbanowicz-z-tygodnika-zamojskiego-oskarzonej-z-art-212kk-opinia-amicus-curiae/, dostęp: 14 czerwca 2024 r.

CMWP SDP w obronie red. Marcina Pryki z „Kuriera Słupeckiego" oskarżonego z art. 212 kk, https://cmwp.sdp.pl/cmwp-sdp-w-obronie-red-marcina-pryki-z-kuriera-slupeckiego-oskarzonego-z-art-212-kk/, dostęp: 13 czerwca 2024 r.

CMWP SDP w obronie red. Mateusza Cieślaka z portalu katowicedzis.pl skazanego z art. 212 kk, https://sdp.pl/cmwp-sdp-w-obronie-red-mateusza-cieslaka-z-portalu-katowicedzis-pl-skazanego-z-art-212-kk/, dostęp: 14 czerwca 2024 r.

Działacz PSL przegrał proces z dziennikarzem Kuriera Słupeckiego! Wyrok Sądu zbieżny ze stanowiskiem CMWP, https://cmwp.sdp.pl/dzialacz-psl-przegral-proces-z-dziennikarzem-kuriera-slupeckiego-wyrok-sadu-zbiezny-ze-stanowiskiem-cmwp/, dostęp: 13 czerwca 2024 r.

Dziennikarz uniewinniony, redaktor naczelny jeszcze nie. Wyrok w sprawach z 212 kk przeciwko Głosowi Zabrza i Rudy Śląskiej, https://cmwp.sdp.pl/dziennikarz-uniewinniony-redaktor-naczelny-jeszcze-nie-wyrok-w-sprawach-z-212-kk-przeciwko-glosowi-zabrza/, dostęp: 20 czerwca 2024 r.

Eichstaedt K. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Tom II. Art. 425–673, wyd. VII, red. D. Świecki, Warszawa 2024.

Gaberle A., Kwalifikowana postać przestępstwa zniesławienia a Prawo prasowe, „Państwo i Prawo", nr 11/2007.

Gil D., Postępowanie w sprawach z oskarżenia prywatnego w polskim procesie karnym, Warszawa 2011.

Jaworski L., Wolność słowa w mediach w świetle Konstytucji RP, „Monitor Prawniczy", nr 24/2014 r.

Klejnowska M. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. J. Zagrodnik, LEX/el. 2023.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.).

Kosmaty P., Odpowiedzialność prawna dziennikarza, „Studia Iuridica Lublinensia", nr 2/2017.

Kuczyńska H. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz do wybranych przepisów, red. D. Szumiło-Kulczycka, LEX/el. 2022.

Malec-Lewandowski P., Problematyka konstytucyjności penalizacji zniesławienia, „Przegląd Prawa Publicznego" nr 2/2012.

Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych otwarty do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167).

Młynarska-Sobaczewska A., Nieprawda a bezprawność. Wybrane zagadnienia z praktyki określania granic wolności prasy, „Przegląd Sejmowy", nr 2/2008.

Muszyńska A. [w:] Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, red. J. Giezek, Warszawa 2021.

Pązik A., Wyłączenie bezprawności naruszenia dobra osobistego na podstawie interesu społecznego, Warszawa 2014.

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2004 r., sygn. V KK 70/04, „Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Wojskowa", nr 9/2004, poz. 86.

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2007 r., sygn. III KK 243/06, „Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Wojskowa" nr 5/2007, poz. 43.

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2008 r., sygn. III KK 137/08.

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2009 r., sygn. II KK 110/09, „Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Wojskowa", nr 3/2010, poz. 27.

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 sierpnia 2016 r., sygn. IV KK 53/16.

Postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 listopada 2009 r., sygn. P 15/07, „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Seria A", nr 10/2009, poz. 156.

Postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 czerwca 2013 r., sygn. K 50/12, „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Seria A", nr 5/2013, poz. 69.

Prezydent Andrzej Duda ułaskawił red. Jerzego Jachowicza skazanego z art. 212 kk. W obronie dziennikarza występowało CMWP SDP, https://cmwp.sdp.pl/prezydent-andrzej-duda-ulaskawil-red-jerzego-jachowicza-skazanego-z-art-212-kk-w-obronie-dziennikarza-wystepowalo-cmwp-sdp/, dostęp: 20 czerwca 2024 r.

Protest CMWP SDP przeciwko skazaniu red. Rafała Ziemkiewicza za rzekome pomówienie Barta Staszewskiego, https://cmwp.sdp.pl/protest-cmwp-sdp-przeciwko-skazaniu-red-rafala-ziemkiewicza-za-rzekome-pomowienie-barta-staszewskiego/, dostęp: 20 czerwca 2024 r.

Protest CMWP SDP przeciwko skazaniu red. Samuela Pereiry za wpis w mediach społecznościowych, https://cmwp.sdp.pl/protest-cmwp-sdp-przeciwko-skazaniu-red-samuela-pereiry-za-wpis-w-mediach-spolecznosciowych/, dostęp: 20 czerwca 2024 r.

Raglewski J. [w:] Kodeks karny. Część szczególna. Tom II. Część II. Komentarz do art. 212–277d, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2017.

Red. Hanna Szumińska z wikiduszniki.pl uniewinniona! Decyzja Sądu zbieżna z opinią CMWP SDP, https://cmwp.sdp.pl/red-hanna-szuminska-z-wikiduszniki-pl-uniewinniona-decyzja-sadu-zbiezna-z-opinia-cmwp-sdp/, dostęp: 14 czerwca 2024 r.

Rezolucja Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy nr 1577 (2007), Towards Decriminaliation of Defamation z 4 października 2007 r., https://assembly.coe.int/nw/xml/XRef/Xref-XML2HTML-en.asp?fileid=17588&lang=en, dostęp: 12 maja 2024 r.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 maja 2003 r. w sprawie wysokości zryczałtowanej równowartości wydatków w sprawach z oskarżenia prywatnego (Dz. U. z 2003 r. Nr 104, poz. 980).

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 11 lipca 1932 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 60, poz. 571).

Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy – Kodeks karny wykonawczy, ustawy – Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw, Sejm VI kadencji, Druk sejmowy nr 1394.

Sąd Najwyższy uniewinnił red. Marcina Rolę pozwanego z art. 212 kk. Decyzja Sądu zbieżna ze stanowiskiem CMWP SDP, które broniło dziennikarza w tym procesie, https://cmwp.sdp.pl/sad-najwyzszy-uniewinnil-red-marcina-role-pozwanego-z-art.-212-kk-decyzja-sadu-zbiezna-ze-stanowiskiem-cmwp-sdp-które-bronilo-dziennikarza-w-tym-procesie/, dostęp: 20 czerwca 2024 r.

Sąd prawomocnie uniewinnił dziennikarzy „Głosu Zabrza i Rudy Śl.". Wspierało ich CMWP SDP, https://cmwp.sdp.pl/sad-prawomocnie-uniewinnil-dziennikarzy-glosu-zabrza-i-rudy-sl-wspieralo-ich-cmwp-sdp/, dostęp: 20 czerwca 2024 r.

Safjan M., Bosek L. (red.), Konstytucja RP. Tom I. Komentarz do art. 1–86, Warszawa 2016.

Sprawa skazanego z 212 kk dziennikarza ze Śląska warunkowo umorzona! Decyzja Sądu zbieżna ze opinią CMWP SDP, https://cmwp.sdp.pl/sprawa-skazanego-z-212-kk-dziennikarza-ze-slaska-warunkowo-umorzona-decyzja-sadu-zbiezna-z-apelem-cmwp-sdp-o-uniewinnienie/, dostęp: 14 czerwca 2024 r.

Surkont M., Zniesławienie a znieważenie, „Nowe Prawo", nr 6/1979.

Tuleja P. [w:] P. Czarny, M. Florczak-Wątor, B. Naleziński, P. Radziewicz, P. Tuleja, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2023.

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. III CZP 53/04, „Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna", nr 7–8/2005, poz. 114.

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. I ZPI 44/22.

Umorzenie w sprawie dziennikarki z Tygodnika Zamojskiego oskarżonej z art. 212 kk, https://cmwp.sdp.pl/umorzenie-w-sprawie-dziennikarki-z-tygodnika-zamojskiego-oskarzonej-z-art-212-kk/, dostęp: 14 czerwca 2024 r.

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1550 z późn. zm.).

Ustawa z dnia 19 kwietnia 1969 r. Kodeks karny (Dz. U. z 1969 r. Nr 13, poz. 94).

Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2023 r. poz. 984 z późn. zm.).

Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (Dz. U. z 2018 r. poz. 1914).

Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 127).

Ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2022 r. poz. 1722 z późn. zm.).

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2024 r. poz. 17).

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 37 z późn. zm.).

Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1144 z późn. zm.).

Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 409).

Ustawa z dnia 5 listopada 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy – Kodeks karny wykonawczy, ustawy – Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 206, poz. 1589 z późn. zm.).

Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2408 z późn. zm.).

Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 15 lutego 2005 r., 68416/01, Steel i Morris v. Wielka Brytania.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2003 r., sygn. V KK 350/02.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 września 2003 r., sygn. III KK 151/02.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2007 r., sygn. V KK 105/06.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2017 r., sygn. II KK 336/16.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2021 r., sygn. NSNk 1/21.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. III KK 433/22, „Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna", nr 11–12/2023, poz. 50.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 marca 2006 r., sygn. K 4/06, „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Seria A", nr 3/2006, poz. 32.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2006 r., sygn. P 10/06, „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Seria A", nr 9/2006, poz. 128.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2008 r., sygn. SK 43/05, „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Seria A", nr 4/2008, poz. 57.

Zaremba M., Głos na rzecz amerykanizacji przepisów o zniesławieniu, „Przegląd Sądowy", nr 5/2017.

Zgoliński I. [w:] Kodeks karny. Komentarz, wyd. IV, red. V. Konarska-Wrzosek, Warszawa 2023.

Zwycięstwo prokurator Wrzosek. Sąd skazał Pereirę z TVP Info na prace społeczne za jej znieważenie, https://oko.press/pereira-skazany-zwyciestwo-prokurator-wrzosek, dostęp: 20 czerwca 2024 r.

Żurakowska A., Zasadność utrzymania art. 212 kodeksu karnego, „Państwo i Prawo", nr 9/2015.