Podważenie statusu Krajowej Rady Sądownictwa

Od 13 grudnia 2023 r. rząd Donalda Tuska konsekwentnie odmawia uznania legitymacji Krajowej Radzie Sądownictwa, twierdząc, że tryb wyboru sędziowskiej części jej członków jest niezgodny zarówno z prawem krajowym, jak i międzynarodowym. Stanowisko to jest zajmowane pomimo tego, że Trybunał Konstytucyjny wprost potwierdził zgodność obecnego modelu wyboru z Konstytucją RP, a Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej nigdy nie zakwestionował bezpośrednio samego sposobu powoływania sędziów do KRS.

Praktyczne konsekwencje tej postawy okazały się dotkliwe. Minister Sprawiedliwości zaniechał wykonywania ustawowego obowiązku obwieszczania o wolnych stanowiskach sędziowskich w sądach powszechnych, co doprowadziło do powstania 678 wakatów według stanu na sierpień 2025 r. Jednocześnie sędziowie, którzy osiągnęli wiek emerytalny 65 lat, nadal orzekali bez wymaganej zgody KRS, podczas gdy ministerstwo faktycznie uzurpowało sobie kompetencje Rady. Autor dokumentuje również szerszy wzorzec bezprawnych działań: odwoływanie prezesów sądów, wprowadzanie niekonstytucyjnych rozporządzeń umożliwiających odsuwanie sędziów od konkretnych spraw oraz publiczne kwestionowanie statusu sędziów powołanych po 2017 r. Szczególnie niepokojące jest to, że część środowiska sędziowskiego przyłączyła się do podważania statusu swoich kolegów, w skrajnych przypadkach uchylając wyroki wyłącznie z powodu udziału w składzie orzekającym sędziego powołanego po 2017 r.

Rozdział kończy się zestawem działań restytucyjnych oraz długofalowych propozycji reform. W perspektywie krótkoterminowej rząd powinien niezwłocznie zaprzestać wszelkich działań kwestionujących status sędziów, ogłosić wolne stanowiska sędziowskie oraz zawiadomić sędziów, którzy osiągnęli wiek emerytalny, o przejściu w stan spoczynku. Należy wszcząć postępowania dyscyplinarne wobec osób, które kontynuowały służbę po osiągnięciu wieku emerytalnego, a także wobec prezesów sądów, którzy dopuścili je do orzekania. W perspektywie długofalowej wskazuje się, że choć nie istnieje prawna konieczność zmiany obecnego systemu wyboru członków KRS, pewne korekty mogłyby przyczynić się do złagodzenia sporu politycznego. Autor postuluje także przeniesienie kompetencji do ogłaszania wolnych stanowisk sędziowskich z Ministra Sprawiedliwości na Prezydenta RP, co ograniczyłoby możliwość blokowania procesu nominacyjnego przez władzę wykonawczą.