Francuskie prawodawstwo rewolucyjne wobec Kościoła katolickiego (1789-1795)

W przededniu rewolucji Kościół katolicki we Francji był instytucją o rozległym znaczeniu społecznym i majątkowym, dysponującą ok. 10% ziem uprawnych oraz siecią placówek charytatywnych i edukacyjnych. Postulaty radykalnych reform antykościelnych nie cieszyły się wówczas szczególną popularnością społeczną.

Rewolucja przyniosła systematyczną eskalację uderzeń w Kościół: od zniesienia dziesięciny i nacjonalizacji dóbr kościelnych (1789–1790), przez kasatę zakonów i narzucenie schizmatyckiej Konstytucji cywilnej kleru (1790), aż po dekrety przewidujące deportację i karę śmierci dla niezaprzysiężonych duchownych. Kulminacją były masowe mordy wrześniowe z 1792 r. oraz jakobiński terror, podczas którego zdelegalizowano katolicką działalność publiczną i podjęto próbę zastąpienia chrześcijaństwa religią państwową.

Opisana dynamika ukazuje celowy proces wiodący od ograniczenia przywilejów Kościoła do jego systemowych prześladowań. Normalizację stosunków państwo–Kościół przyniósł dopiero konkordat z 1801 r., zaś trwałą spuścizną rewolucji pozostaje model państwa laickiego funkcjonujący we Francji do dziś.