Zjawisko eutanazji: Filozofia – Kultura – Medycyna – Prawo

Arkadiusz Robaczewski; Jan Wudkowski; Janusz Roszkiewicz; Sébastien Meuwissen; Jan Melon; Jakub Lichański; Katarzyna  Gęsiak; Tomasz Dzierżanowski; Łukasz Bernaciński

doi:10.37873/OIPress.49

Zjawisko eutanazji

Filozofia – Kultura – Medycyna – Prawo

Łukasz Bernaciński (red.)

Seria: Monografie naukowe

PDF

ISBN-13 (15) 978-83-68211-19-1

DOI: https://doi.org/10.37873/OIPress.49

Słowa kluczowe: eutanazja, godność człowieka, skracanie życia, zabójstwo, uporczywa terapia, cierpienie, pro-life

Opublikowane: 23 maja 2025

Pliki do pobrania

PDF

Niniejsza monografia, będąca pokłosiem ogólnopolskiej konferencji naukowej Zjawisko eutanazji. Refleksje interdyscyplinarne, ukazuje różnorakie oblicza problemu eutanazji w momencie, w którym granice przyzwolenia na arbitralne decydowanie o skracaniu ludzkiego życia wydają się wymykać spod kontroli, obejmując coraz to szersze kręgi osób uznawanych za doświadczające „niskiej jakości życia”.

Człowiek współczesny oczekuje zatem dostępu do metod eliminacji wszelkiego cierpienia czy chociażby dyskomfortu – w przypadku niechcianej ciąży domaga się darmowej i szybkiej aborcji, doświadczenie nieuleczalnej choroby ma być niwelowane przez perspektywę eutanazji rozumianej jako „prawo wyboru” momentu, miejsca i rodzaju śmierci. Śmierć jawi się więc nie jako środek przejścia od życia materialnego do duchowego, lecz jako ostateczny cel człowieka – narzędzie służące ucieczce od cierpienia.

Publikacja prezentuje ujęcie interdyscyplinarne i stanowi impuls do otwarcia dyskusji o przyczynach narastającego problemu, szczególnie w Europie Zachodniej, a także poszukiwania odpowiedzi na pytania o możliwość zablokowania w naszym kraju pochodu autodestrukcyjnych tendencji społeczeństw europejskich.

Rozdział 1. Wyrwać człowieka ze świata absurdu. O zadaniach filozofii wobec wyzwań nihilizmu i autodestrukcji

DOI: https://doi.org/10.37873/OIPress.49.164

Rozdział 1. Wyrwać człowieka ze świata absurdu. O zadaniach filozofii wobec wyzwań nihilizmu i autodestrukcji

Rozdział 2. Znaczenie duszy jako zasady życia w argumentacji pro-life. Konsekwencje dla sporu o eutanazję z perspektywy filozofii tomistycznej

DOI: https://doi.org/10.37873/OIPress.49.165

Rozdział 2. Znaczenie duszy jako zasady życia w argumentacji pro-life. Konsekwencje dla sporu o eutanazję z perspektywy filozofii tomistycznej

Rozdział 3. Życie i godność człowieka – od kiedy i do kiedy. Współczesne wyzwania dla europejskiej tożsamości chrześcijańskiej

DOI: https://doi.org/10.37873/OIPress.49.166

Rozdział 3. Życie i godność człowieka – od kiedy i do kiedy. Współczesne wyzwania dla europejskiej tożsamości chrześcijańskiej

Rozdział 4. Eutanazja – spojrzenie filologa

DOI: https://doi.org/10.37873/OIPress.49.167

Rozdział 4. Eutanazja – spojrzenie filologa

Rozdział 5. Eutanazja w świadomości Polaków – postrzeganie problemu i zmiany kulturowe w Polsce

DOI: https://doi.org/10.37873/OIPress.49.168

Rozdział 5. Eutanazja w świadomości Polaków – postrzeganie problemu i zmiany kulturowe w Polsce

Rozdział 6. Umieranie w godności

DOI: https://doi.org/10.37873/OIPress.49.169

Rozdział 6. Umieranie w godności

Rozdział 7. Eutanazja i wspomagane samobójstwo. Porównanie regulacji w Polsce i w Szwajcarii z uwzględnieniem wybranych aspektów praktycznych

DOI: https://doi.org/10.37873/OIPress.49.170

Rozdział 7. Eutanazja i wspomagane samobójstwo. Porównanie regulacji w Polsce i w Szwajcarii z uwzględnieniem wybranych aspektów praktycznych

Rozdział 8. Tworzenie wyjątków od prawa do życia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka na przykładzie orzecznictwa w sprawie eutanazji i wspomaganego samobójstwa

DOI: https://doi.org/10.37873/OIPress.49.171

Rozdział 8. Tworzenie wyjątków od prawa do życia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka na przykładzie orzecznictwa w sprawie eutanazji i wspomaganego samobójstwa

Biogramy

DOI: https://doi.org/10.37873/OIPress.49.172

Akty prawne

» Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284.

Orzecznictwo

» Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 29 kwietnia 2002 r., Pretty v. Zjednoczone Królestwo, skarga nr 2346/02.

» Wyrok Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 lipca 2004 r., Vo v. Francja, skarga nr 53924/00.

» Wyrok Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 10 kwietnia 2007 r., Evans v. Zjednoczone Królestwo, skarga nr 6339/05.

» Wyrok Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2010 r., A., B. i C. v. Irlandia, skarga nr 25579/05.

» Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 20 stycznia 2011 r.,

Haas v. Szwajcaria, skarga nr 31322/07.

» Wyrok Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia

marca 2011 r., Giuliani and Gaggio v. Włochy, skarga nr 23458/02.

» Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 14 maja 2013 r.,

Gross v. Szwajcaria, skarga nr 67810/10.

» Wyrok Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia

września 2014 r., Gross v. Szwajcaria, skarga nr 67810/10.

» Wyrok Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia

czerwca 2015 r., Lambert i in. v. Francja, skarga nr 46043/14.

» Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 4 października

r., Mortier v. Belgia, skarga nr 78017/17.

» Postanowienie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 27 czerwca

r. w sprawie Gard i in. v. Zjednoczone Królestwo, skarga nr 39793/17.

» Postanowienie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 28 marca

r. w sprawie Evans v. Zjednoczone Królestwo, skarga nr 14238/18 (niepublikowane, komunikat prasowy Sekretarza Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka z dnia 28 marca 2018 r. nr ECHR 118 (2018) informujący o postanowieniu: https://hudoc.echr.coe.int/eng-press?i=003-6046074-7771568,

dostęp: 21 września 2023 r.).

» Zdanie odrębne sędziów Guido Raimondiego, Danutė Jočienė oraz Işıl Karakaşa do wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 14 maja

r., Gross v. Szwajcaria, skarga nr 67810/10.

» Zdanie odrębne sędziego Egidijusa Kūrisa do wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 22 listopada 2016 r., Erményi v. Węgry, skarga

nr 22254/14.

» Zdanie odrębne sędziego Georgiosa A. Serghidesa do wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 4 października 2022 r., Mortier

v. Belgia, skarga nr 78017/17.

Pozostałe pisma i dokumenty urzędowe

» Komentarz ogólny Komitetu Praw Człowieka ONZ nr 6 do art. 6 MPPOiP

z dnia 30 kwietnia 1982 r., http://www.refworld.org/docid/45388400a.html,

dostęp: 21 września 2023 r.

» Komentarz ogólny Komitetu Praw Człowieka ONZ nr 36 do art. 6 MPPOiP

z dnia 3 września 2019 r., https://documents-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/

GEN/G19/261/15/PDF/G1926115.pdf?OpenElement, dostęp: 21 września

» Rekomendacja PACE nr 779 (1976) z 29 stycznia 1976 r. – Rights of the sick

and dying.

» Rekomendacja PACE nr 1418 (1999) z 25 czerwca 1999 r. – Protection of the

human rights and dignity of the terminally ill and the dying.

» Rezolucja PACE nr 1859 (2012) – Protecting human rights and dignity by

taking into account previously expressed wishes of patients.

Literatura

» Bartoszek A., Człowiek w obliczu cierpienia i umierania. Moralne aspekty

opieki paliatywnej, Katowice 2000.

» Bołoz W., Życie w ludzkich rękach. Podstawowe zagadnienia bioetyczne, Warszawa 1997.

» Bortkiewicz P., Tanatologia. Zarys problematyki moralnej, Poznań 2000.

» Brzozowski W., Krzywoń A., Wiącek M., Prawa człowieka, Warszawa 2021.

» Citowicz R., Prawnokarne aspekty ochrony życia człowieka a prawo do godnej śmierci, Warszawa 2006.

» Collected Edition on the „Travaux Préparatoires” of the European Convention on Human Rights, t. 1, Hague 1975.

» Collected Edition on the „Travaux Préparatoires” of the European Convention on Human Rights, t. 6, Hague 1985.

» Eutanazja a opieka paliatywna. Aspekty etyczne, religijne, psychologiczne

i prawne, red. A. Biela, Lublin 1996.

» Fenigsen R., Eutanazja: śmierć z wyboru?, Poznań 2002.

» Frankl V.F., Człowiek w poszukiwaniu sensu, przeł. A. Wolnicka, Warszawa

» Gałęska-Śliwka A., Śliwka M., Stan wegetatywny, eutanazja, zaniechanie

uporczywej terapii, „Państwo i Prawo” 2009, nr 11.

» Gałęska-Śliwka A., Uporczywa terapia i testamenty życia w projekcie

ustawy z dnia 17 grudnia 2008 r. o ochronie genomu ludzkiego i embrionu

ludzkiego oraz Polskiej Radzie Bioetycznej i zmianie innych ustaw, http://

www.ptb.org.pl/pdf/galeska_uporczywa_terapia_1.pdf, dostęp: 22 września 2023 r.

» Garlicki L., uw. z Nb. 8 do art. 2 [w:] Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Tom 1. Komentarz do artykułów 1–18, red.

L. Garlicki, Legalis 2010.

» Gerards J., General Principles of the European Convention on Human Rights,

Cambridge 2019.

» Gerards J., Right to Life [w:] Theory and Practice of the European Convention on Human Rights, ed. by P. van Dijk, F. van Hoof, A. van Rijn, L. Zwaak,

Cambridge–Antwerp–Portland 2018.

» Gluchman V., Nature of Dignity and Human Dignity, „Human Affairs” 2017,

Vol. 27, No. 2.

» Guide on the decision-making process regarding medical treatment in end-of-life situations, Council of Europe 2014.

» Kirchhoffer D.H., Dignity, conscience and religious pluralism in healthcare:

An argument for a presumption in favour of respect forreligious belief, „Bioethics” 2023, Vol. 37, No. 1.

» Komitet Bioetyczny Rady Europy, Guide on the decision-making process regarding medical treatment in end-of-life situations, Council of Europe 2014.

» Krajewski R., Czy powinno się mówić o „uporczywej terapii”, http://www.ptb.

org.pl/pdf/Krajewski_uporczywa_terapia_1.pdf, dostęp: 22 września 2023 r.

» Machinek M., Rezygnacja z uporczywej terapii oraz tzw. testament życia,

http://www.ptb.org.pl/pdf/machinek_uporczywa_terapia_1.pdf, dostęp:

września 2023 r.

» Mazur G., Etyczna ocena legalizacji eutanazji w Holandii, Kraków 2003.

» Meyer-Ladewig J., Huber B., uw. z Nb. 3 do art. 2 [w:] Europäische Menschenrechtskonvention, Hrsg. J. Meyer-Ladewig, M. Nettesheim, S. von Raumer,

Beck Online 2017.

» Orłowski T., Zasada proporcjonalności a problem uporczywej terapii, http://

www.ptb.org.pl/pdf/Orlowski_uporczywa_terapia_1.pdf, dostęp: 22 września 2023 r.

» Ovey C., White R., Jacobs and White, The European Convention on Human

Rights, Oxford 2002.

» Podrez E., hasło: Godność [w:] Powszechna Encyklopedia Filozofii, http://

www.ptta.pl/pef/pdf/g/godnosc.pdf, dostęp: 21 września 2023 r.

» Puppinck G., Degeneracja praw człowieka, przeł. M. Kulczyk, Kraków 2021.

» Robertson A.H., Merrills J.G., Human Rights in Europe. A study of the European Convention on Human Rights, Manchester 1993.

» Roszkiewicz J., Prawo nasciturusa do życia w prawie konstytucyjnym i prawie międzynarodowym, „Forum Prawnicze” 2017, nr 4.

» Roszkiewicz J., Czy można uśmiercić pacjenta z powodu niskiej jakości życia? Uwagi na tle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka,

„Forum Prawnicze” 2023, nr 1.

» Samanta J., Samanta A., Medical law, Basingstoke 2011.

» Schabas W.A., The European Convention on Human Rights. A Commentary,

Oxford 2015.

» Sobański P., Czym jest uporczywa terapia?, http://www.ptb.org.pl/pdf/Sobanski_uporczywa_terapia_1.pdf, dostęp: 22 września 2023 r.

» Sobolewski P., Zgoda na zabieg medyczny [w:] System Prawa Medycznego.

Instytucje Prawa Medycznego, t. 1, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2017.

» Szeroczyńska M., Eutanazja i wspomagane samobójstwo na świecie. Studium prawnoporównawcze, Kraków 2004.

» Szewczyk K., Uporczywa terapia w projekcie tzw. ustawy bioetycznej, http://

www.ptb.org.pl/pdf/Szewczyk_uporczywa_terapia_1.pdf, dostęp: 22 września 2023 r.

» Valerius B., uw. do art. 2 [w:] Beck‘scher Online-Kommentar StPO mit RiStBV

und MiStra, Hrsg. J.-P. Graf, Beck Online 2017.

» Windolf P., Wer ist Schiedsrichter in der Europäischen Union? Der Konflikt

zwischen Europäischem Gerichtshof und Bundesverfassungsgericht [w:] Die

Europäisierung nationaler Gesellschaften, Hrsg. M. Bach, Wiesbaden 2000.

Pobrania

Dane do pobrania nie są jeszcze dostępne.

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Jak cytować

Bernaciński, Łukasz (red.) (2025) Zjawisko eutanazji: Filozofia – Kultura – Medycyna – Prawo. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Instytutu na rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris (Monografie naukowe). doi:10.37873/OIPress.49.